Tasten naar oorzaken

De verslaggeving van de Volkskrant over de moord op leraar Hans van Wieren laat veel te wensen over. Een aantal relevante bronnen kwam nauwelijks aan bod. Trouw stipte ten minste mogelijke oorzaken aan.


Door Lisette Snippe

De eerste dag na de schietpartij (14 januari) plaatst de Volkskrant slechts twee artikelen over de moord. Op de voorpagina worden de feiten op een rijtje gezet en de foto laat een groepje allochtone leerlingen zien. Op pagina 3 concludeert de kop Geweld dringt scholen binnen. Hoe de Volkskrant dit heeft kunnen vaststellen is niet duidelijk, want in de eerste alinea van het artikel wordt al gesteld dat onderzoeken naar veiligheid op scholen weinig inzicht bieden. Verscheidene wetenschappelijke onderzoeken met verschillende conclusies worden vervolgens besproken; geweld is de afgelopen jaren niet toegenomen (ITS: Instituut Toegepaste Sociale Wetenschappen), twee op de drie leerlingen is slachtoffer geworden van een delict (gemeente Amsterdam), 94% voelt zich (zeer) veilig (Algemene Onderwijs bond). Kortom, er heerst geen wetenschappelijke consensus. Slechts één onderzoeker, van het ITS, komt daadwerkelijk aan het woord. Hij spreekt het vermoeden uit dat de gewelddadige situaties zich vooral voordoen op de vmbo’s waar volgens hem ‘een alarmerende stand van zaken ontstaat, waarin sociaaleconomische achterstand en etnische identiteit een elkaar versterkend complex gaan vormen’. Dit is de enige visie die de Volkskrant kenbaar maakt op de eerste dag. Eén wetenschapper die iets vermoedt.

In Trouw van 14 januari zijn er beduidend meer, namelijk acht artikelen te lezen over het Terra College. Trouw laat een vergelijkbaar feitelijk voorpagina- artikel zien als de Volkskrant, met dit verschil dat een aantal leerlingen aan het woord komt. Pagina 3 is in zijn geheel gevuld met berichtgeving over het Terra College. ‘Ontsteltenis, afschuw en verbijstering’ wordt door verschillende mensen uitgesproken. Onderwijsorganisaties VOS/-ABB constateren dat het incident past binnen de verruwing van de samenleving. De directeur van de besturenraad, H. Strietman, maakt duidelijk dat volgens hem het probleem niet specifiek is voor vmbo’s en grote steden, maar dat het om ‘Nederlandse toestanden gaat’. Ook de ‘gewone mensen’ komen in Trouw aan bod in Haagse docent was geliefd en gevreesd: Een van de buurtbewoners is boos: ‘Geef me een bulldozer, dan wals ik die school plat!’ Een leerling van een naburige school noemt het Terra College juist een gewone school.


Ontwijkende opmerking

Het politieke optreden in het verleden komt naar voren in Politiek al jaren bezorgd over geweld op scholen. PvdA- kamerlid Tichelaar, voormalig voorzitter van de AOB, geeft aan dat er geen pasklare oplossingen zijn voor verbetering van veiligheid op scholen omdat het hier een maatschappelijk probleem betreft. Jammer alleen dat we niemand te horen krijgen die gerede bezwaren bij deze ontwijkende opmerking kan plaatsen. Trouw laat – in tegenstelling tot de Volkskrant - naast verscheidene feitjes en cijfers de visies van verschillende partijen zien, al verkondigen ze allemaal dezelfde mening, namelijk dat het geweldsprobleem op scholen binnen de verruwing van de samenleving geplaatst moet worden. Trouw heeft geen moeite gedaan mensen te vinden die politiek en/of schoolbestuur aanklagen. Dat deze mensen er wel zijn bewijst een stuk in Panorama waarin een leraar zijn ongezouten kritiek levert op het schoolbestuur en de politiek. ‘De schoolleiding liegt en bedriegt, directeur Van Miltenburg voorop. Alle praatjes die ik van hem tot nu toe heb gehoord… is ingestudeerde public relations’. Murat ziet hij als ‘de verpersoonlijking van een totaal mislukt integratiebeleid’. Daarnaast is het tot zover opvallend is dat de culturele afkomst van de dader, en de problematiek daaromheen in beide kranten helemaal niet aan de orde komt. Hoe gaat het verder op dag 2, donderdag 15 januari? De Volkskrant vult nu zes artikelen met de zaak "schietpartij’. Op de voorpagina begint Opgefokte Murat regelt even een ‘pipa’ met een reconstructie van de moord, opgemaakt uit verhalen van leerlingen. Verder wordt aandacht besteedt aan de dader Murat. Vrienden en medeleerlingen beschrijven hem als een opvliegend type dat drugs gebruikt en veel haat in zich heeft. Murat zou al jarenlang een vete hebben met Van Wieren. Pagina 2 staat in het teken van de schietpartij, maar brengt eigenlijk maar één boodschap; het Terra College loopt voorop wat betreft veiligheid en kan zich niet wapenen tegen waanzin. Alleen In Achtergrond moord nog onduidelijk komt een andere visie aan bod. De mening van R. Kaya, vriend en vertegenwoordiger van Murat en zijn familie, die hij die avond daarvoor in het NOS Journaal had geuit, wordt herhaald. Hij is van mening dat het incident voorkomen had kunnen worden als de school de problemen van Murat had onderkend. De directeur Van Miltenburg ontkent dit en de school wordt verder opgehemeld in Die school krijgt van mij een dikke tien. Van Miltenburg, de onderwijsinspectie en de adjunctdirecteur van Stichting Welzijn Escamp laten zich positief uit over de school. Nogmaals wordt benadrukt dat het hier gaat om een maatschappelijk probleem, niet om een onderwijsprobleem. Opvallend is dat de twee verschillende visies (alhoewel de meerderheidsvisie natuurlijk blijft hangen) exact aansluiten bij de belangen van de partijen. Een onafhankelijke visie ontbreekt.

Verschillende standpunten van de politieke partijen worden kort naar voren gebracht in Politici: een gek hou je niet tegen. Verder worden op deze pagina nog cijfers en feiten op een rijtje gezet, verteld dat Murat als volwassene kan worden gestraft, positief gesproken over van Wieren en gemeld dat er deelnemingen vol racisme op het internet te vinden waren. Alles duidt erop dat de lezer van de Volkskrant maar één visie wordt aangeboden: de samenleving is nog "ruwer" en "verloederder" dan we al dachten. Waar die jongen bijvoorbeeld zijn wapen vandaan heeft, is vooralsnog geen issue voor de Volkskrant.


Wapenbezit

Net als in de Volkskrant wordt in Trouw op de tweede dag Van Miltenburg geciteerd die pleit voor de veiligheid op zijn school. Ook komen de positieve uitlatingen over Van Wieren aan de orde. Maar Trouw doet wel een poging verder te komen dan de constatering dat het geweld de scholen binnendringt. Dat hadden ze namelijk gisteren al bedacht.

Op de voorpagina luidt de kop Vanaf 700 euro heb je een pistool. De voor Trouw wel relevante vraag is hoe de minderjarige Murat zo makkelijk aan een wapen kon komen De meningen zijn verdeeld. Een man die feesten organiseert voor Antilianen en Turken stelt dat het een kwestie is van rondvragen in de juiste café’s en dat men in de Turkse gemeenschap liefhebber is van wapens. Een antropologe is het daarmee eens en stelt dat wapenbezit onder Turken normaal is, dat het een teken kan zijn van mannelijkheid. Andere wetenschappers zeggen geen bewijs gevonden te hebben van wijdverbreid vuurwapenbezit onder Turken. Hè, hè, het hoge woord Turk is er inmiddels ook uit. Leerlingen van een vmboschool in Amsterdam doen hun zegje in Bij ons gebeurt dat niet, waarin ze uitleggen dat ze niet verbaasd zijn dat Murat een pistool heeft kunnen regelen en dat het nu overal kan gebeuren ‘maar niet bij ons’.

Ten slotte gebruikt Trouw onder de veelzeggende kop Tasten naar oorzaken vergelijkbare incidenten in het buitenland om duidelijk te maken hoe complex dit probleem is. Daders van schietpartijen op scholen zijn totaal verschillend, technologische maatregelen als detectiepoortjes helpen niet en de beschuldiging van gewelddadige films en computerspelletjes slaat de plank mis. Trouw biedt de lezer een breder inzicht in de problematiek rond veiligheid op scholen maar mist net als de Volkskrant relevante bronnen en invalshoeken.

Terug