Papegaaien over dierenactivisme


De strijd voor dierenrechten is een ‘hot item’ in de media. Journalisten laten zich verleiden tot onjuiste berichtgeving over ‘radicale activisten’ en nemen elkaars verhalen blindelings over. Eigen nieuwsgaring en feitencontrole zijn in veel gevallen van ondergeschikt belang.

door Robin van Stokrom



‘De dierenactivisten bedreigen nertsenfokkers en steken hun huizen in brand’, is de introductie van een Den Haag Vandaag reportage tijdens een NOVA-uitzending van 1 oktober 2003. ‘De gewelddadige acties van dierenactivisten nemen de laatste jaren sterk toe. Maar de politie doet tot nu toe weinig. En daar is de Tweede Kamer boos over. Zeker nu ook een Kamerlid bedreigd wordt’, vervolgt de voiceover onder beelden van een brand. Volgens Ferry Mingelen van Den Haag Vandaag wordt Kamerlid Oplaat (VVD) bedreigd omdat hij ‘kippen houdt’. RTL-teletext van 1 oktober beweert zelfs dat activisten ‘steeds vaker’ politici bedreigen.
Dit type berichten zet een duidelijke toon: er is een kruistocht gaande tegen de bontfokkers en kippenhouders die daardoor elk moment de dood kunnen vinden. Dat volgens richtlijnen van het Dierenbevrijdingsfront geen mensen- of dierenlevens in gevaar gebracht mogen worden is een nuance die er blijkbaar niet toe doet. Er is tot nu toe nog nooit een huis van een nertsenfokker in brand gestoken in Nederland.


Geweldstoename?
‘De laatste jaren neemt het gewelddadige dierenactivisme schrikbarend toe. Zo zijn er dit jaar al meer dan honderd branden gesticht, hokken open gebroken en mensen geïntimideerd’, aldus een ANP-bericht van 2 oktober 2003 dat door de meeste media letterlijk werd overgenomen. Spits plaatste het bericht als openingsartikel van de voorpagina. Het bericht baseert zich op een uitspraak van minister Piet-Hein Donner (Justitie) tijdens een Tweede Kamer-commissievergadering op 1 oktober. Het ANP brengt de ‘cijfers’ over het gewelddadig dierenactivisme, zonder deze cijfers te checken en zelfs zonder minister Donner als bron te noemen.
In het afgelopen jaar zijn er volgens bronnen van activistische media 1 niet meer dan vier branden gesticht, slechts twee pogingen tot nertsenbevrijding geweest en een viertal pogingen tot bevrijding van kippen uit de legbatterij. Daarnaast zijn er enkele gevallen bekend van openlijke intimidatie. Als je enkel kijkt naar brandstichting en bevrijdingsacties, dan is er zelfs een sterke daling. Zoals Alex van Veen in Ravage van 10 oktober 2003 constateert: ‘Een blik op de statistieken maakt duidelijk dat het wel meevalt met het aantal gewelddadige incidenten. Het aantal brandstichtingen bij vleesverwerkende bedrijven is de laatste twee jaar aanzienlijk gedaald ten opzichte van de periode 1998-2001. Dat geldt ook voor het loslaten van nertsen in dit land.’
Veruit het grootste deel van de radicale acties betreft illegaal posters plakken, het saboteren van pinautomaten van de ABN-Amro (wegens financiële dienstverlening aan primatencentrum BPRC) en het aanbrengen van graffiti op bijvoorbeeld een McDonald’s-restaurant. Het is niet bepaald dit type actie waaraan gedacht wordt bij de term ‘gewelddadige acties’ of ‘terrorisme’. Volgens de wet zijn deze actievormen niettemin gewelddadig. Het lijkt aannemelijk dat Donner met zijn uitspraken over de ‘toename van gewelddadig dierenactivisme’ deze acties bedoelt.

Doodsbedreigingen
Er is één uitzondering waarvan niet met zekerheid gesteld kan worden of er wel of geen toename is in de laatste jaren, en zo ja, wat voor een toename. Dit betreft gevallen van intimidatie. Er zijn voorbeelden van intimidaties die door de individuele activisten niet naar buiten gebracht zijn. Het gaat dan om anonieme dreigtelefoontjes en dreigbrieven.
Openlijke intimidatie, zoals het leegprikken van autobanden, het aanbrengen van leuzen op huizen of het in brand steken van auto’s, wordt over het algemeen wel opgeëist.
Journalisten blijken er geen probleem mee te hebben om slachtoffers van intimidatie in een opgeklopt ‘human interest’ verhaal naar voren brengen, zonder naar de feiten te kijken. Spraakmakend voorbeeld is de vermeende doodsbedreiging aan het adres van Tweede Kamerlid Gert-Jan Oplaat (VVD), die er niet voor terugschrok dit in de openbaarheid te brengen. Het ANP berichtte op 13 september 2003: ‘Over de aard van de bedreigingen en de veiligheidsmaatregelen wil Oplaat niet meer kwijt dan dat wat hij de afgelopen week meemaakte, “niet leuk was”.’ Wel noemen diverse media twee aanleidingen: een open brief van de website militantvegan.tk (van de supportgroep van het Dierenbevrijdingsfront) en
het politieonderzoek naar de demonstratie bij een nertsenfokker in Putten. Volgens De Telegraaf van 15 september krijgt Oplaat enkel en alleen bescherming vanwege de open brief.
In de brief van Militantvegan staat echter geen enkele bedreiging. Er staat alleen in dat er onvrede is met het beleid van de VVD 2 . Wat beschouwd kan worden als een lobby-brief, wordt volgens diverse media gezien als een feitelijke doodsbedreiging. Militantvegan plaatste hierop een kort bericht op actienieuwssite indymedia.nl. ‘[Onze reactie] was een fatsoenlijke reactie zonder enige dreigementen, maar wel met duidelijk commentaar op het doen en vooral laten van de heer Oplaat. De maatregelen van de AIVD zijn overbodig en uiterst belachelijk.’
Er was geen journalist die een weerwoord van de actievoerders noteerde. Zelfs enige nieuwsduiding over de inhoud van de brief ontbrak. Alleen persbureau P7 bekeek de brief en concludeerde op planet.nl: ‘Op Indymedia noch op Militantvegan is een bedreiging aan het adres van Oplaat te vinden.’ Toch blijft het nog lang nasudderen. Zo zegt het NOS Journaal van 1 oktober dat Oplaat de bedreiging heeft ontvangen, dat hij ‘niet lang te leven heeft’.
Een zielige Oplaat komt daarna in beeld als rechtvaardiging om activisten
voortaan terrorist te noemen.
Later op de avond wordt door NOVA nog eens bevestigd dat de actievoerders vooral niet serieus genomen mogen worden. Volgens Ferry Mingelen wordt Oplaat bedreigd omdat hij kippen houdt – waarmee ook nog eens alle kippenhouders tegen de dierenrechtenactivisten worden opgezet. Pas tijdens een uitzending van Netwerk op 10 december durft Oplaat te zeggen dat hij dreigbrieven ontvangen heeft, dat hij ‘Prinsjesdag’ niet zou halen, dat zijn boerderij in de fik gestoken zal worden en dat de AIVD hem ‘heel goed geholpen en gesteund’ heeft.

Chironbommen
Een ander recent voorbeeld van intimidatie betreft het bedrijf Chiron dat gebruik maakt van HLS, het grootste proefdiercentrum van Europa. Journalist Nico de Fijter schrijft op 2 januari 2004 in Trouw 3 een artikel hierover. René van der Kwaak, directeur van de Nederlandse vestiging van het farmaceutische bedrijf Chiron uit de VS, nam ontslag nadat het hoofdkantoor besloot de Nederlandse afdeling te sluiten. De aankondiging van Van der Kwaak was op 23 december al bekend gemaakt via de websites van Shac en Indymedia 4 en hij schreef een brief die in NRC Handelsblad gepubliceerd werd.
De ex-directeur zegt vier keer te maken gehad te hebben met acties bij zijn huis: er waren leuzen op zijn huis aangebracht, er is met een steen zijn raam ingegooid, zijn auto is vernield en een ‘vuurbom’ was op een avond aan zijn voordeur bevestigd. Dit laatste boezemt de meeste angst in, maar tegelijkertijd zou de journalist ook expliciet moeten vermelden dat
de bom niet bedoeld was om te ontploffen: hij stond immers niet op scherp en het is niet het doel van dierenactivisten om mensen- of dierenlevens in gevaar te brengen. Dierenactivisten hebben de ‘bom’ overigens nooit geclaimd en de politie zegt ‘in het belang van het onderzoek’ niets kwijt te willen hierover. Van der Kwaak is dus de enige bron.
Voor Het Parool 5 en de Gooi- en Eemlander 6 was het artikel van Trouw reden om het verhaal ook te brengen, maar gekleurder. Waar Trouw het nieuws presenteerde dat de farmaceutische industrie openheid van zaken moet geven als zij het radicale activisme tegen wilt gaan, bracht de Gooi- en Eemlander een week (!) later als nieuws dat Van der Kwaak ‘ruim een jaar lang samen met zijn gezin het doelwit [is geweest] van een bende extreem
gewelddadige dierenactivisten’. Je zou bijna denken dat Van der Knaap elke
dag aan geweld is blootgesteld.
De meeste berichten spreken zichzelf tegen. Zo citeert Trouw Van der Kwaak dat hij niet weggaat bij het bedrijf vanwege de acties, terwijl de kop van het artikel dit wel suggereert: ‘Directeur laat zich wegpesten door agressieve dieractivisten’. De andere kranten nemen deze tendens ook over, alleen de Volkskrant was genuanceerder in een kort bericht. Overigens maakt geen enkele journalist melding van de schokkende dagboekverslagen vanuit het proefdiercentrum over specifieke dierproeven voor het bedrijf Chiron 7 , één van de redenen waarom het bedrijf een actiedoel van de activisten is geweest. In plaats daarvan mag Van der Kwaak vertellen dat de activisten hem vrijwel willekeurig als actiedoel hebben uitgekozen.

Brits extremisme
De nieuwste ontdekking is dat de radicale acties niet Nederlands zouden zijn. Acties in Nederland zijn ‘nog zeer gematigd vergeleken met de Britse acties’, beweert Netwerk op 10 december stellig. Het is slechts een kwestie van tijd, want ‘radicale vechters voor dierenrechten uit Engeland’gaan hun vleugels uitslaan naar Nederland. ‘Omdat hun extremistische acties in eigen land worden verboden, proberen ze die vanuit ons land voort te zetten’, aldus de presentator.
Aanleiding voor de reportage in Netwerk, die grotendeels uit archiefbeelden bestond, was het openingsartikel van Trouw die dag; een nieuwsartikel van Romana Abels over de dierenrechtenstrijd tegen proefdiercentrum HLS in Engeland 8 . In ‘Radicale Britten actief in Nederland’ kondigt de journaliste de komst van Britse activisten aan. Zij baseert zich op het feit dat Britse activisten aanwezig waren bij een ‘gijzeling’ (blokkadeactie) van een Japanse HLS-afnemer in Meppel, Yamanouchi.
Die actie vond plaats in het kader van de Internationale Animal Rights Gathering in september 2003, waarbij talloze internationale activisten – dus ook Britten – aanwezig waren. Dit is een jaarlijks terugkerende samenkomst in Nederland en is in september ook al in het nieuws geweest. Dit feit wordt niet vermeld in het artikel; er wordt in plaats daarvan uiterst geheimzinnig gedaan over ‘een internationale bijeenkomst over tactieken en doelen voor dierenactivisten’ waar ‘naar nu blijkt’ twee ‘actieleiders uit Engeland’ ook aanwezig waren.
Abels vermeldt niet dat de eerste acties in Nederland tegen HLS al in 2001 plaats vonden en dat er sindsdien meerdere acties geweest zijn 9 . Er is dus niets nieuws onder de zon. Volgens de journaliste bestaat SHAC-Nederland niet eens. Wel weet zij zeer stellig dat ‘volgende week zestien Nederlandse kantoren mogelijk slachtoffer’ zijn, waarbij zij zich
baseert op het feit dat de twee Britten in september in Nederland waren en dat er een wereldwijde actieoproep is. Wat Abels niet meldt, is dat Shac al jarenlang actieoproepen doet. Een oproep tot een wereldwijde campagne tegen de HLS-verzekeringsmaatschappij Marsh, kreeg ook bijvoorbeeld in Nederland vervolg. Als een van de acties werd een verfbommetje gegooid in de receptiehal van Marsh-Rotterdam, juni 2002 10 .
In Netwerk mag de VVD-er Oplaat er vervolgens een schepje bovenop doen en zijn agenda voor meer repressieve wetgeving doordrukken: ‘In Engeland beramen activisten zich erop om naar Nederland te komen, omdat de wetgeving hier veel slapper is’, verzint Oplaat ter plekke. ‘En het kan niet zo zijn dat wij door onze te slappe wetgeving dat terroristische
tuig uit Engeland naar Nederland toehalen.’
Dat het kantje boord is en dat de regering snel moet ingrijpen, wordt bevestigd door een woordvoerder van het CDA in diezelfde Netwerk-uitzending: ‘Het is meer geluk dan wijsheid dat er geen doden zijn gevallen.’ Diezelfde avond nog blijkt er al een Kamermeerderheid te zijn om activisten straatverboden op te leggen en vindt Oplaat dat activisten preventief opgepakt moeten worden, alleen al als zij het telefoonnummer van een advocaat op hun arm hebben staan (wat een gangbare praktijk is omdat er altijd een kans bestaat dat activisten, voor wat voor actie dan ook, door de politie opgepakt kunnen worden).

Papegaaien
Het gevolg is dat niet de dierproeven en bio-industrie het onderwerp van debat zijn maar de actievoerders. Zelfs een nuance in actiemethodes is ver te zoeken, waardoor een debat over actiemiddelen ook onmogelijk wordt gemaakt. De tendens is dat de activisten niet rationeel zijn, dat er niet met ze te praten valt en dat zij ‘extreem gevaarlijk’ zijn. De oplossing is
natuurlijk repressieve wetgeving tegen ‘irrationeel geweld’.
Journalisten gaan regelmatig kort door bocht. Ze laten steeds minder activisten aan het woord en geven veel ruimte aan politici, nertsenfokkers en directeuren van bijvoorbeeld het BPRC om de activisten tot terrorist te bombarderen. Ze mogen daarbij ook nog eens een loopje nemen met de werkelijkheid en worden niet tegengesproken, in tegenstelling tot activisten die zich continu tegen alles moeten verdedigen, áls ze al geïnterviewd worden. De discussie over dierenrechten en -activisme wordt mede dankzij recente reportages en berichtgeving uit zijn verband gerukt. Wat hierbij vooral opvalt is dat met name tv-journalisten geen moeite doen om feiten te controleren. Er is veel papegaaiengedrag waarbij eigen nieuwsgaring en feitencontrole van ondergeschikt belang is. In kranten gaat veel nuance verloren door schreeuwerige koppen en de leads van nieuwsartikelen. Daardoor zien journalisten bevestiging van hun eigen denkrichting en nieuwsperspectief. De angst onder de bevolking neemt toe, waarna politici scoren met hun repressieve ‘oplossingen’.



Hyper-Noten

1  Onder meer: Actieblad Ravage, en de websites Indymedia.nl, Militantvegan.tk en BPRCmoetdicht.org
2  Zie http://www.indymedia.nl/nl/2003/09/13676.shtml voor de brief en reacties.
3  ‘Die angst gaat overal in zitten’ en ‘Directeur laat zich wegpesten door agressieve dieractivisten’. Door Nico de Fijter Trouw, 2 janurari 2004.
4  ‘HLS: chiron directeur neemt ontslag.’ 23.12.2003. http://www.indymedia.nl/nl/2003/12/16136.shtml
5  ‘Directeur weg na actie dierenfront’. Het Parool 2 januari 2004.
6  ‘Dierenactivisten verjagen Hilversumse directeur’ door Edward de Vries Lentsch de Gooi- en Eemlander, 07 januari 2004
7  ‘HLS: chiron directeur neemt ontslag.’ Indymedia, 23.12.2003. http://www.indymedia.nl/nl/2003/12/16136.shtml Zie ook: Anti HLS actie Hilversum, Indymedia, 22.09.2002 http://www.indymedia.nl/nl/2002/09/6575.shtml
8  ‘Radicale ritten actief in Nederland’ en ‘Bekladden, vernielen, bedreigen, aanvallen’ door Romana Abels, Trouw 10 december 2003.
9  Verslag van de 1e actie: Zie http://www.indymedia.nl/nl/2001/10/476.shtml Zie ook de oude website Shac Holland: http://www.geocities.com/shac_holland/
10  ‘Marsh stinks - 500 dieren sterven in HLS’. Indymedia, 18.06.2002 http://www.indymedia.nl/nl/2002/06/4705.shtml




Terug