Kranten laten na Jaap Blokker tegen te spreken

Het verband dat Jaap Blokker, hoofd van het Blokker-concern, legt tussen het groeiend aantal overvallen op zijn winkels en de ‘horden illegalen’ in Nederland, werd veelvuldig geciteerd in de media, maar niet weersproken. En dat is vreemd, want er zijn genoeg onderzoeken die zijn uitspraken weerleggen.


door Eddie Nieuwenhuizen


Jaap Blokker, hoofd van het Blokker-concern, heeft weer toegeslagen. Vorig jaar had hij in het jaarverslag van Blokker een verband gelegd tussen criminaliteit en allochtonen. Deze link zorgde voor veel mediarumoer. Volgens de Volkskrant had Blokker een taboe doorbroken. Eindelijk stond iemand op die zei wat iedereen dacht maar niet durfde te zeggen. Dat criminaliteit onder etnische minderheden al meer dan twaalf jaar een maatschappelijk issue is waarover in de media, in wetenschappelijke kringen en in de politiek wordt gesproken, was de Volkskrant kennelijk vergeten. Nu legt Blokker een andere, veel persoonlijker link.

Blokker brengt de aanwezigheid van illegale vreemdelingen in verband met het stijgende aantal overvallen op zijn winkels. In het voorwoord van het jaarverslag staat: “Dat groeiende aantal roofovervallen op onze winkels staat ongetwijfeld in verband met het groeiend aantal illegalen dat zich zonder inkomen of uitkeringen probeert staande te houden.” Vervolgens stelt Blokker dat de politie niet de capaciteit heeft “om de horden illegalen op te sporen die onze samenleving onveilig maken.” Daardoor “zal het aantal roofovervallen op onze winkels alleen nog maar toenemen.” Blokker haalt vervolgens uit naar Oost-Europeanen: “De verplaatsing van de Europese Unie naar het oosten zal die ontwikkeling alleen maar kunnen versterken.”

De uitlatingen haalden weer de pers. Blokkers uitlatingen werden nauwkeurig weergegeven en werden niet van commentaar voorzien.1 Dat is merkwaardig, want er valt wel wat af te dingen op zijn uitlatingen. Hoe weet hij bijvoorbeeld dat de roofovervallen door illegalen worden gepleegd? Heeft men de daders gevraagd of ze wel of niet met geldige verblijfspapieren in Nederland verblijven? In een ander opzicht is het ook merkwaardig dat de kranten nauwelijks de uitspraken van Blokker becommentarieerd hebben, omdat naar illegale vreemdelingen in Nederland recent onderzoek is gedaan. Hoe kan het ook anders. Naar allerlei onderwerpen die te maken hebben met migranten of etnische minderheden is onderzoek gedaan: criminaliteit, huisvesting, arbeidsmarktpositie, prestaties in het onderwijs, noem het maar op.


Nederland is voor illegalen geen gemakkelijk land om in te leven.

Twee onderzoeken waar de pers gebruik van had kúnnen maken, zijn een proefschrift van Joanne van der Leun naar de manier waarop illegalen in Nederland zich staande houden2 en een studie naar het aantal illegalen en hun positie in Nederland waaraan diverse Nederlandse universiteiten hebben meegewerkt.3 In deze laatste studie wordt een schatting gemaakt van het aantal vreemdelingen dat zonder verblijfspapieren in Nederland verblijft. Het aantal illegalen wordt geschat op tussen de 112.000 en 163.000. Dat is op zijn hoogst één procent van de totale bevolking. Men kan dus nauwelijks over horden spreken.

Nederland is voor illegalen geen gemakkelijk land om in te leven. De Nederlandse overheid heeft vanaf 1991 diverse maatregelen en wetten ingevoerd om het verblijf van illegale vreemdelingen te bemoeilijken, zoals de Wet op de Identificatieplicht 1994, de Wet Voorkoming Schijnhuwelijken 1994 en de koppeling van een sofi-nummer aan geldige verblijfsstatus. Het voorlopige sluitstuk is de Koppelingswet uit 1998, die als doel heeft illegalen uit te sluiten van publieke voorzieningen. Ook heeft Nederland nooit een generaal pardon gegeven aan illegale vreemdelingen, zoals dat wel regelmatig is gebeurd in andere Europese landen zoals Frankrijk, Italië of Spanje.


Het aantal delicten stijgt doordat de overheid het illegale vreemdelingen steeds moeilijker maakt een bestaan op te bouwen.

De hierboven aangehaalde onderzoeken gaan ook in op het bestaan en de omvang van criminaliteit onder illegalen. Zo blijkt dat in de periode 1997-2000 de helft van alle illegale vreemdelingen die in aanraking komt met de politie, niet is gearresteerd voor zaken die normaliter als criminaliteit worden aangeduid, maar voor overtredingen van de vreemdelingenwetgeving of politieverordeningen. Een derde van alle arrestaties heeft te maken met diefstal. Het gaat bij dit soort delicten vooral om overlevingscriminaliteit. Hierin is een toename te zien. Dit komt waarschijnlijk door het steeds strenger wordende vreemdelingenbeleid van de Nederlandse overheid. Joanne van der Leun constateert in haar proefschrift dat het merendeel van de illegalen niet probeert op te vallen en zich netjes aan de wet houdt, vanuit de gedachte dat men op die manier zo min mogelijk met de politie in aanraking komt.

Er is echter een kleine groep illegale vreemdelingen die geen kans ziet om aan illegaal werk te komen en daardoor in de criminaliteit belandt. Het beeld is duidelijk: er is criminaliteit onder illegale vreemdelingen. Het gaat in hoofdzaak om vermogensdelicten en in mindere mate om drugsdelicten, die worden gepleegd om te overleven. Het aantal delicten stijgt doordat de overheid het illegale vreemdelingen steeds moeilijker maakt een bestaan op te bouwen.

Dat kranten aandacht willen besteden aan de uitlatingen van Jaap Blokker is hun goed recht, maar dat ze deze uitlatingen weergeven zonder enig kritisch commentaar is een merkwaardige zaak. Dit is des te meer het geval omdat er over het onderwerp verschillende gedegen onderzoeken zijn verschenen. Daarmee hadden de uitlatingen van Blokker deels kunnen worden tegengesproken en deels kunnen worden genuanceerd.

1 Zie: Blokker haalt opnieuw uit, Algemeen Dagblad 26-07-2003 – Blokker: illegalen roven winkels leeg, Volkskrant 26-07-2003, Jaap Blokker haalt opnieuw uit, Parool, 26-07-2003 – Blokker trekt weer van leer tegen ‘agressieve illegalen’ en junks,Trouw, 26-07-2003, Blokker legt schuld geweld bij illegalen, 26-07-2003

2 J. van der leun, Looking for loopholes: Processes of incorporation of illegal migrants in the Netherlands, Amsterdam: Amsterdam University Press, 2003

3 G.Engbersen . . e.a., Illegale vreemdelingen in Nederland: Omvang, overkomst, verblijf en uitzetting, Rotterdam: Rotterdams Instituut voor Sociaal-Wetenschappelijk Beleidsonderzoek, 2002



Terug