Het verlangen naar meer en het verval van Europa

Europa maart 2003

Op de een of andere manier was het leven van voor de Tweede Wereldoorlog, los van de armoede, benijdenswaardig. Het leven had een "menselijke" maat en was nog overzichtelijk, men wist wat kon en niet kon, waar men bij hoorde en niet bij hoorde. Men gaf minder geld uit, maar kende meer echt plezier. Minder kennis, meer gezond verstand. Minder bezit, meer waarde. Minder informatie en communicatie, maar meer binding tussen mensen. Meer ruimte, een prachtige natuur en minder beton, stank, verkeer, lawaai, rotzooi, licht en luchtvervuiling.

Kortom minder welvaart, meer welzijn.

In deze tijd van een alsmaar groeiende informatiestroom, snelle TV clips, chat boxen, GSM, oppervlakkige snelle communicatie, producten en nog eens producten, mogelijkheden en nog eens mogelijkheden, diensten en nog eens diensten. Reclame en nog eens reclame, die ons wijs maken wat we wel niet missen, als we dat of dat, zus of zo niet doen of hebben. Reclame met "humor", die steeds meer ten koste van iemand gaat, cynisch dus. Vanwege het reproductieve succes heeft de mens zeer sterke instincten ontwikkeld zoals de aantrekkingskracht van onder andere macht en status, in principe identiek aan die van de dierenwereld. Instincten in de genen, die de kansen op reproductief succes, voortplanting bevorderen. Deze instincten slaan in toenemende mate op hol vanwege het niet meer te overziene aanbod van producten, symbolen, geld en mogelijkheden. Het verlangen naar meer is namelijk onverzadigbaar. De mensheid begrijpt onvoldoende dat dit najagen van dingen de gemoedsrust en het geluk aantasten. Verdere trends? Spelletjesprogramma's loven niet alleen de winnaar, maar zeiken vooral ook deelnemers af, of er wordt gestemd over wie er moet oprotten. Banaal voyeurisme (Big Brother e.d.), met onvoorstelbare kijkcijfers. Het lijkt of we aan de vooravond zitten van het werpen van mensen voor de leeuwen, zoals in de oude Romeinse arena's ter vermaak van de massa's, "Brood en Spelen", totdat ze door de Hunnen in no time onder de voet werden gelopen.

Mensen zijn inmiddels verleerd om langere tijd alleen door te brengen en eens rustig over iets "wezenlijks" na te denken, afstand te nemen en af te denken, terwijl de alsmaar toenemende menselijke contacten steeds oppervlakkiger worden en verarmen. Feitelijk zijn de mensen, ook de "machtigen", eenzamer en onzekerder dan ooit.

West Europa vertoont tekenen van het verval van het oude Rome en is niet bereid, of beter gezegd in staat haar cultuur, vrijheid, waarden en normen te verdedigen, door aanpassing te eisen (ja, eisen) van de vele tientallen miljoenen mensen die Europa inmiddels overspoeld hebben en nog zullen arriveren. Te vaak mensen met een totalitaire, vrouwonvriendelijke, agressieve moslimachtergrond, die onze vrijheidslievende, maar vooral ook naïeve en verzwakte samenleving zullen aantasten. En overigens niet alleen zij, maar evenzeer de steeds groter wordende groep autochtone asocialen die, veelal niet of onvoldoende gestraft, doen wat ze willen, bedreigen, afpersen, asociale herrie maken, doodslaan, rotzooi langs wegen en bospaden kiepen. Wij maken wetten die niet nageleefd worden. Wij voeren beleid met de wortel maar vergeten de stok. Wij hebben strijdmachten die geen machten zijn, maar "ongeharde" mannen zonder adequate wapens. Europa staat er bij en kijkt er naar. In de USA verloopt dit integratieproces in wezen veel beter, op basis van een eeuwenlange ervaring. Het zijn wederom de USA en de UK (nu in Irak), die de kastanjes uit het vuur halen, onder luid protest van vele Europeanen, uiteraard met de opportunistische op "zelfimportantie" gerichte Fransen voorop. Het Franse volk werd al twee maal gered tegen de Duitsers, in 1914-1918 door de Engelsen en in 1940-1945 door de Engelsen, Australiërs, Canadezen en vooral de Amerikanen. Nu lijkt het er op dat Franse Staatsvijand nr. 1 de USA heten en nr. 2 de UK, terwijl men zich inspant om de economische belangen in de Arabische wereld vooral niet teveel te verstoren.

Een realistische blinde kan toch zien dat niet handelen veel gevaarlijker is dan dit wel te doen. Er moet nu een afschrikwekkend signaal komen richting de bloeddorstige dictators van deze wereld. Geen van deze individuen mag zich ongrijpbaar voelen. Wat doet Europa hiertoe?

Er is meer verdriet, haat, hebzucht, egoïsme, teleurstelling, eenzaamheid, criminaliteit, oorlog, terrorisme en depressie dan ooit. De mensen lopen zich vast, branden af. Enkele weken geleden pleegde een chef-kok zelfmoord, omdat hij een "ster" van zijn restaurant had verloren. Dit ter illustratie van een absoluut dieptepunt in de menselijke wijsheid, geestelijke armoede en gebrek aan relativeringsvermogen. Hoe kan iemand zo banaal in het leven komen te staan? Men zei (zonder verder commentaar): "Hij kon de druk niet meer aan." Statistieken tonen momenteel aan, dat de "welvaart" in de landen van de wereld, parallel loopt met de hoeveelheid zelfmoorden. Meer geld en luxe, meer zelfdoding, minder geld en luxe, minder zelfdoding. Welzijn wordt dus door andere dingen opgewekt dan welvaart. Er is de globalisering, het internet, de toenemende wereldomspannende macht van multinationals en zelfs individuen. De invloed van de volkeren op de ontwikkelingen in de wereld neemt af, ook hier in het Westen (incl. de USA). Er is steeds minder effectieve democratische controle op de democratie. Politici zijn veelal "professionals", die hun eigen status en macht en inkomen, laten prevaleren boven bevlogenheid en handelen in de geest van hun woorden. En erger nog, nee verreweg het allerergste is, het feit dat de echt onafhankelijke, onderzoekende en alle standpunten en feiten noemende wereldpers sterk onder druk staat. Press = Product = Entertainment = Business = Profit. De pers was altijd al verreweg de beste hoeder over een open, eerlijke en geïnformeerde maatschappij. Denk aan het feit dat practisch alle politieke en maatschappelijke schandalen bekend worden via de pers of door "klokkenluiders" via de pers en niet via onze kostbare parlementariërs, laat staan door Brussel. Vervolgens is het altijd weer beschamend om te zien hoe zelden er consequenties getrokken worden, terwijl de nobele klokkenluider geïsoleerd blijft staan.

Nog geen jaar geleden legde Pim Fortuyn zijn vinger op een aantal zeer rotte plekken van de verloedering en onveiligheid in onze maatschappij. Hij werd vermoord, desalniettemin zegevierde de LPF in de verkiezingen en decimeerde de "traditionele" partijen. Waarom? Hij formuleerde wat mensen denken, voelen en beangstigt. Maar hij gaf ook het begin van oplossingen en antwoorden, die licht in de tunnel brachten. Even, heel even, trokken politiek en pers het boetekleed aan, maar inmiddels trekt de complete arrogante karavaan weer verder.

Het stimuleren en garanderen van een open, vrije, eerlijke en onderzoekende pers zou in geen enkele democratische grondwet mogen ontbreken, eventueel zelfs gesubsidieerd. Wanneer wordt dit eens duidelijk?

De techniek neemt met een duizelingwekkende snelheid toe, ongekende en in de vele "verkeerde" handen, allesvernietigende nieuwe mogelijkheden. Mogelijkheden, toegankelijk voor steeds meer "zieke" geesten. Alles wat technisch kan, zal ooit door iemand "misbruikt" willen worden.

En dan is er nog de mensheid met zijn bijna onstuitbare instinctieve drang naar meer, meer dingen hebben, meer van hetgeen andere hebben, willen wat je niet hebt, meer in de toekomst gelegen verlangens en doelen. "Als ik dat en dat heb of heb bereikt, dan zal ik pas echt gelukkig zijn, voor altijd", terwijl men zich onvoldoende realiseert, dat het verlangen onverzadigbaar is. Een leven vol verlangens, terwijl er onvoldoende aandacht is voor het genot van het bijzondere van het moment, dit moment. Het moment kun je alleen grijpen door er aandacht voor te hebben. Het gaat om het heden, het nu, het moment, het verleden is om van te leren maar is niet meer en de toekomst telt nog niet.

Arthur Schopenhauer (1788-1860) zei reeds in zijn "Bespiegelingen van de levenswijsheid": "Degenen die strevend en hopend alleen maar in de toekomst leven, steeds vooruit kijkend en de dingen ongeduldig tegemoet ijlen, alsof die pas echt geluk zouden brengen, terwijl ze het heden ongemerkt aan zich voorbij laten gaan. Zij beroven zichzelf van het bestaan, doordat ze alleen maar ad interim (tijdelijk, niet ten volle) leven."

Naarmate de mogelijkheden van de mensen toenemen en de grenzen vervagen, zal het gevaar voor zelfdestructie en hoogmoedigheid (denk aan Icarus) van de individuele mens, alsook de gehele mensheid toenemen.

De wereld heeft nu niet zo zeer behoefte aan economen en marketingdeskundigen, dan wel wetenschappers die de technische "vooruitgang" (het gevaar dus), weten te controleren en/of te neutraliseren, "anders" globaliseren, een optimalere democratie, een vrije en kritische pers met verschillende standpunten, mannen en vrouwen die onze democratische en op vrijheid berustende samenleving op een realistische wijze willen beschermen en vooral een nieuwe generatie filosofen die de mensheid de weg wijzen.

Chris Odekerken - Roermond

20 maart 2003

 

Beste Chris,

In je brief haal je heel veel dingen tegelijk aan. Ik weet ook niet precies hoe ik daar op beknopte wijze op moet reageren. Sommige dingen begrijp ik en kan ik tot zekere hoogte met je delen. Gevoelens van solidariteit en medeleven, het besef deel uit te maken van een gemeenschap, dit alles wordt systematisch weggedrukt door een steeds verdergaande commercialisering, die de mens louter aanspreekt op haar laagste hartstochten: hebzucht en egoïsme.

Maar als je spreekt over de tientallen miljoenen mensen die Europa overspoelen en onze vrijheidslievende en verzwakte samenleving zullen aantasten, dan ben je me kwijt. Om te beginnen, Nederland wordt al eeuwen lang "overspoeld" door mensen uit alle windstreken. Uiteraard is dat altijd gepaard gegaan met problemen, maar hoe groot zijn de huidige problemen? Om een voorbeeld te geven, tot zo’n honderd jaar geleden moesten alhier in Amsterdam soms weken lang de bruggen opgehaald worden tussen de protestantse en katholieke wijken, omdat ze elkaar anders collectief aan het mes zouden rijgen. In het vrijheidslievende Nederland van de jaren ’60 hakte oom agent er met zijn blank sabel op los als je haar te lang was of je de verkeerde mening ten toon spreidde. Vandaag de dag gaat het er in Nederland een stuk beschaafder aan toe, lijkt me.

Als je denkt dat het integratieproces in de VS veel beter loopt, dan heb je het mis. In het zuiden van de VS zijn in de jaren ’90 honderden ‘zwarte’ kerken in de fik gestoken door racistische klootzakken, die op een of andere wijze door FBI en politie maar niet op te sporen zijn. Zo’n 20 miljoen mensen hebben er niet genoeg te eten en zijn niet verzekerd. Er zijn uitpuilende gevangenissen en de verschrikkelijke wanhoop komt tot uiting in het religieus fanatisme dat de afgelopen 20 jaar een gigantische vlucht heeft genomen. Om het over allerlei linkse sektes en rechtse haatmilities maar niet te hebben. Chomsky spreekt van een versplinterde, boerensamenleving zoals in Europa ten tijde van pestepidemieën in de middeleeuwen: "Iedereen haat iedereen, en iedereen is bang voor alles."

Het mag zo zijn dat de VS de Fransen in de Tweede Wereldoorlog hebben gered, maar diezelfde Verenigde Staten gingen er al snel toe over om Vietnam naar het stenen tijdperk te bombarderen en hebben van Latijns-Amerika martelkamer nummer 1 gemaakt. Over het morele gehalte van de Sovjet-Unie hoef ik hier niets aan toe te voegen, lijkt me. Staten kennen geen moraliteit, ze kennen alleen maar macht. De kastanjes die de VS al 50 jaar uit het vuur halen in het Midden-Oosten hebben toch voornamelijk te maken met olie, geld en macht. Al-Qaida is nu de personificatie van het kwaad, maar in de jaren ’80 waren zij nog "de morele equivalent van de founding fathers", volgens Reagan en co.

Voor zijn verkiezing bracht Pim Fortuyn onder woorden wat mensen dachten, voelden en wat hen beangstigde, dat klopt. Dat doen alle politici. Dat mensen hierin geloofden is tekenend genoeg. Klaarblijkelijk voelen de mensen zich zo zwak, dat ze denken een grote leider nodig te hebben die het allemaal voor ze zal oplossen. De scholen van hun kinderen komen door de "werking van de markt" zonder leerkrachten te zitten en in plaats daar zelf iets aan doen, stemmen ze op de messias die de puinhopen aan de orde stelt. Ze gaan vervolgens zelf op de camping zitten klagen over hun wereld. Veranderingen, of het nu gaat om vrouwenrechten, onderwijs of het milieu, zijn altijd het werk geweest van gewone mensen die zich organiseren en er keihard voor werken. Ja, gewone mensen die zich niet in de luren laten leggen door de grote leiders, kerkvaders of intellectuelen.

Bij mij in de straat zit een koffiehuis, waar oude Turkse mannen (inderdaad geen vrouwen) elke dag samen spelletjes zitten te doen en zwaar ouwehoeren over de wereld. Zij vormen een gemeenschap waaraan ze met elkaar vorm geven, door huwelijken, grappen, discussie, afkeer en geluk. Het is een schril contrast met het café om de hoek, waar eenzame Hollandse mannen en vrouwen boven hun krantje machteloos zitten te schelden op de wereld en hun verdriet om Pimmetje met bier en racistische grappen proberen te smoren.

De belangrijkste doelstelling van Extra! is om bloot te leggen op welke wijze we door media geconditioneerd worden om ons druk te maken over bepaalde zaken en andere zaken simpelweg te negeren. Met Schopenhauer deel ik het idee dat je daarvoor ruimte tot bespiegeling moet nemen, maar het is ook heel belangrijk om dat samen en in discussie met anderen te doen. Alleen buiten de gevestigde kaders is het mogelijk om tot inzichten te komen, maar kennis bouw je niet alleen op, dat doe je in een gemeenschap. Binnen de arbeidersbeweging die aan het einde van de 19e eeuw tot stand kwam, was het duidelijk dat hun bevrijding niet van boven zou komen, maar dat ze het heft in eigen hand moesten nemen. Door middel van eigen kranten, zelfstudie, comités en organisaties brachten ze hún verlangens en ideeën tot uitdrukking. Zij creëerden een gemeenschap van denken én handelen. Het zal heden ten dage niet veel anders moeten gaan. We zullen het zelf moeten doen, er zal geen messias zijn die ons daarbij zal helpen. En in dat opzicht kunnen we nog een hoop leren van die mensen die ons overspoelen: zij hebben geleerd om niet te wachten tot hun regering hen zal helpen. Zij denken en handelen zelf.

Met vriendelijke groet, Martin Hulsing



Terug