De verleidingen van een popjournalist

De media lopen braaf mee aan de hand van de platenindustrie, dat is het beeld dat ontstaat wanneer Kane of Anouk in dezelfde week de cover sieren van Oor, Volkskrant Magazine en Samsonic. Zijn het de major labels die bepalen wat de muziektijdschriften plaatsen? Is er nog wel ruimte voor kritische popjournalistiek?

door Theo Ploeg

Tijdens een uitzending van het VPRO programma RAM werd het voorbeeld nog maar eens aangehaald. Uitgeverij Querido gaf naar aanleiding van het verschijnen van De Movo Tapes van auteur A.F.Th. een diner in het Amstel hotel. Uitgenodigd waren de belangrijkste literatuurcritici van ons land. Stuk voor stuk leverden zij lovende recensies af. Dat terwijl De Move Tapes door de meeste niet-genodigden flink werd aangepakt. De kunstcritici aan tafel waren er wel even stil van maar nee, zelf hadden zij nooit zulke 'omkooppraktijken' meegemaakt.

Een soortgelijke discussie vond onlangs plaats op het forum van De Subjectivisten, een website waarop een aanzienlijk deel van de Nederlandse popjournalisten zich dagelijks verzameld om met elkaar te discussiëren.

Aanleiding van de discussie was het bericht dat muziekblad Oor voornemens was een platenmaatschappij te beginnen. Na heftige ontkenningen van een aantal Oor-redacteuren bewoog de thread zich meer in de richting van de relatie die platenmaatschappij en popjournalist met elkaar onderhouden. Een dankbaar onderwerp, al werd het al snel een wedstrijdje 'wie weet het best te ontkennen dat omkopingen zijn deel vallen'. Als popjournalisten ergens voor beducht zijn, is het wel een ongezonde - lees: niet-kritische - relatie met de platenindustrie.

Op de redactie van het webmagazine waar ik werk, maak ik zelden schokkende dingen mee. De maatschappijen met wie we contact hebben houden zich aan de impliciete regels van het spel. Een spel waarbij de popjournalist de kritische buitenstaander is. De meeste discussies gaan over het al dan niet meedoen aan prijsvragen. Acties waarbij je als tijdschrift je lezers gratis promomateriaal aanbiedt van een bepaalde platenmaatschappij. En ach, de impliciete regels van het spel staan het toe, dus waarom niet?

Vijfsterrenhotel

Grensgevalletjes heb ik vaker meegemaakt. Zo eiste een platenmaatschappij ooit een frontcover met één van hun bands voor de aankoop van een flinke advertentie, werd ik uitgenodigd voor een onderhoud met een nieuwe Amerikaanse sensatie in een immens kasteel in het Gooi inclusief lekkere hapjes en werd er gedreigd met juridische stappen naar aanleiding van een (te) kritisch stuk. Een te verwaarlozen lijstje.

Dat ligt natuurlijk anders bij journalisten die voor de serieuzere media schrijven. De media die zogezegd het kritische landschap in hoge mate bepalen. Als popjournalist van Oor, Volkskrant of HP/De Tijd word je immers uitgenodigd om de bekende sterren op te zoeken in een Newyorks vijfsterrenhotel. Op kosten van de platenmaatschappij wel te verstaan. Probeer dan maar eens kritisch te blijven.

Geen probleem volgens Oor-redacteur Erik van den Berg op het forum van de Subjectivisten: "Er wordt alleen een 'deal' gesloten als een bepaalde act volgens ons absoluut, onontkoombaar & onomstotelijk, op de cover moet (100% Oor-fähig, dus). We proberen dan met de persafdeling van de platenmij een soort exclusiviteitsafspraak te maken (zodat niet allerlei bladen tegelijk met Oor dezelfde cover en hetzelfde 'exclusieve interview met...' hebben). Bovendien is het de platenfirma die alle kosten van een eventueel interview-over-zee op zich neemt (vlucht, hotel etc.), dus daar hoort dan van onze kant wat tegenover te staan."

Overtuigen doet hij daarmee slechts ten dele. Het voorbeeld van de Marlboro Flashbacks wordt aangehaald, een soort reclamerecensies gesponsord door een groot sigarettenmerk. Oor-redacteur Job de Wit: ,,Ik vond dat die artikelserie er echt overheen ging. De enige keer dat ik in de vier-en-een-half jaar dat ik bij Oor zit, heb gedacht dat als dat zo door gaat dat ik dan opstap. Ik vind het nog steeds gênant. Er had op zijn minst 'advertorial' boven moeten staan.'

Omkooppraktijken

Genoeg zelfkritiek dus bij de redactie van het grootste muziektijdschrift van Nederland. Maar is het niet logisch dat men ten overstaan van de eigen professie de schijn van onafhankelijkheid ophoudt? Nee, zo meent freelance journalist en vaste medewerker van Oor Roger Teeling. Hij schreef en schrijft voor onder andere Oor, MusicMinded en HP/De Tijd en heeft daardoor veelvuldig contact met de perspromotors die hun bandjes willen slijten.

,,Eerlijkheid is het grootste goed. Met alle winden meewaaien is iets dat de lezer niet pikt. Als de lezer je niet meer gelooft, dan schrijf je voor niks'', zo meent Teeling. Omkooppraktijken heeft hij nog nooit meegemaakt. Ja, perspromotors kunnen soms behoorlijk dwingend zijn, maar wanneer een bandje niet interessant is, komt er ook geen artikel.

Daarbij is het natuurlijk de vraag of zo'n perspromotor oprecht zo enthousiast is over een bepaalde band. Bij de kleinere maatschappijen zie je dat volgens Teeling veel meer, die oprechtheid. Die laten ook na afloop van een recensie of artikel weten wat ze ervan vonden.

Bij de grote platenmaatschappijen is dat volgens Teeling anders: ,,Bij grote labels heb ik de indruk dat ze het gevoel hebben hun bands meer te moeten verdedigen. Het gekke is echter dat je na de promodag vervolgens nooit meer wat hoort. Hoe afgebrand of opgehemeld je een band ook hebt, in een recensie of artikel. Ergo: je bent wel altijd vrij te schrijven wat je wilt. En hoe negatief ook, de volgende week staat iedereen weer vrolijk voor je deur met het volgende project.''

Glamourboys

Tja, majors. Ook Jaïr Tchong weet er alles van. Sinds drie jaar schrijft hij voor Het Parool en Oye Listen. Eigentijdse wereldmuziek is zijn ding, een sector waarin harde promotietechnieken geen plaats hebben.

Tchong: ,,Ik hoorde toevallig nog vorige week over een voormalig Universal-medewerker die de good old days nog mee had gemaakt: twee weken in New York om met India.Arie op te trekken. De baas vond het niet erg dat er 15.000 dollar werd stukgesmeten.''

,,Wat wel heel vervelend is'', vervolgt Tchong, ,,al die jongens en meisjes bij de grote platenmaatschappijen weten totaal niet waar ze het over hebben, weten doorgaans niets van de muziek in kwestie. Ze zijn zelf verontwaardigd wanneer je - murw gebeukt na jarenlange desinteresse - voortaan maar direct het label in het buitenland benaderd waarvoor deze duurbetaalde glamourboys eigenlijk de promotie zouden moeten doen.''

Heel anders gaat het toe in de wereld van de dansmuziek. Terwijl je daar juist vernieuwing verwacht. De dancewereld lijkt immers een postmodern netwerk waarin machtsstructuren even ouderwets als zinloos zijn. Wishfull thinking.

Joost Baaij, hoofdredacteur van Go! Magazine, schreef eind vorig jaar al een artikel over de gangsterpraktijken van de partyorganisatie Q-Dance, die zeggenschap eist over alle artikelen die over hun feesten worden geschreven. Baaij verduidelijkt: ,,Media krijgen geen gratis toegang meer tot hun evenementen, tenzij ze akkoord gaan met autorisatie van geschreven stukken, wat wil zeggen: het recht van Q-Dance om artikelen te wijzigen.''

Drugs

Bekende materie. Althans volgens Guuz Hoogaerts, muziekredacteur bij Nieuwe Revu. Als reactie op het artikel van Baaij, schreef hij: "Het verbaast me eerlijk gezegd niks. Na de publicatie van een twee-pagina foto, gemaakt op de ochtend na de White Edition van Sensation, kreeg de redactie van Revu een schuimbekkende fax van ID&T, waarin de schrijver meldde dat het blad nooit meer een accreditatie voor een ID&T-feest zou krijgen." De foto liet een meisje zien met levensgrote schotelogen. Naar de zin van ID&T lag de relatie drugs en house voor de hand met alle negatieve gevolgen van dien.

Het zijn niet alleen de partyorganisaties die dergelijke grappen uithalen, ook platenmaatschappijen kunnen er wat van. Baaij: ,,Wat heel vaak voorkomt is als ik iemand wil interviewen dit wordt tegengehouden omdat men geen publiciteit meer wil voor die bepaalde artiest. Er wordt dan 'toevallig' een ander persoon naar voren geschoven die wel tijd heeft. Bullshit natuurlijk zo willen ze gewoon andere artiesten promoten. Concreet is dit gebeurd bij ID&T die een interview met Dana weigerde en Johan Gielen naar voren schoof. Ik hoef denk ik niet uit te leggen dat het artikel over Dana er gewoon is gekomen. Dan maar geen interview... van een biografie kan ik ook een stukje maken.''



Terug