Geen slachtofferrol voor moslimvrouw

De afgelopen maanden was er nogal wat aandacht in de media voor de moslima’s in Nederland, mede door de felle uitspraken van Ayaan Hirsi Ali. De media spelen een belangrijke rol in de beeldvorming van deze moslima’s. Over het algemeen worden de vrouwen afgeschilderd als slachtoffers van hun mannen en hun eigen geloof, maar is dit wel een correcte weergave van de werkelijkheid?

door Eefje Janssen

Internationale vrouwendag, 8 maart 2003. In theater ‘De Balie’ te Amsterdam vindt een voorstelling plaats genaamd Dolle Zina, een voorproefje op de voorstelling Gesluierde Monologen (eind dit jaar te zien in de Nederlandse theaters) Theatermaakster Adelheid Roossen bedacht in een nachtelijke opwelling een concept voor een kennismaking met moslimvrouwen. En dat werd tijd, want volgens Roossen roepen wij hier in Nederland al jaren schaamteloos dat moslimvrouwen moeten integreren, terwijl wij uiteindelijk willen integreren. Wij zouden maar eens wat meer moeite moeten doen om hen te leren kennen in plaats van andersom. 1

Ze ging daarom op pad om tientallen moslimvrouwen te interviewen. Roossen was vooral geïnteresseerd in de opvattingen van moslimvrouwen over de man-vrouw verhouding, hun kijk op relaties en seksuele gevoelens. Ze sprak voor haar voorstelling met verschillende islamitische vrouwen over emancipatie, onderdrukking, seksualiteit en hun lichaam. Tijdens de gesprekken viel haar op hoe openlijk de vrouwen met haar spraken: “Een Turkse vrouw vertelde me bijvoorbeeld dat haar vader, toen het gezin langer in Nederland woonde, haar moeder had leren masturberen. Binnen de islam is seks geen issue meer, wat dat betreft zijn er geen taboes.” Roossen zegt wakker te zijn geschud na haar gesprekken.

“De westerse vrouw
heeft haar baarmoeder
verlaten”

In de media wordt met name aandacht besteed aan het ‘hoofddoekjesdilemma’. Het uiterlijk van moslima’s zet ons al gauw op het verkeerde spoor. Het dragen van hoofddoekjes wordt door westerlingen geïnterpreteerd als onderdanig gedrag, terwijl moslimvrouwen het dragen van sluiers juist als uiting van zelfrespect beschouwen. De moslimvrouwen hebben daarmee zelf duidelijk minder moeite dan wij. Volgens Adelheid Roossen kunnen westerse vrouwen zeker wat leren van de moslima’s. Zij vinden dat de westerse vrouw ‘haar baarmoeder verlaten heeft’: “Jullie zijn geëmancipeerd maar wel onder mannelijke condities. Waarom toch die eindeloze strijd tegen machomannen? Laat de man toch gewoon man zijn.” Hierin hebben deze vrouwen gelijk vindt Roossen. In de islamitische wereld kunnen mannen en vrouwen van elkaar verschillen en daarmee iets van elkaar leren. Misschien zijn wij in het westen wel te ver doorgeschoten in het doen verdwijnen van alle verschillen tussen man en vrouw.

De strijd van Ayaan Hirsi Ali

Op diezelfde internationale vrouwendag tijdens een Opzij-lezing roept de uit Somalië afkomstige VVD-politica Ayaan Hirsi Ali op tot een derde feministische golf. De media berichten rijkelijk over haar strijd, die zich niet richt op het verkrijgen van formele rechten voor moslima’s, maar op een verandering in het denken over sekse en seksualiteit binnen de geloofsgemeenschappen. Volgens Hirsi Ali worden islamitische vrouwen over het algemeen teveel beperkt in het maken van eigen keuzes. Ze stelt dat moslimvrouwen veelal het slachtoffer zijn van huiselijk geweld, het maagdenvlies nog steeds handelswaar is op de huwelijksmarkt en dat wanneer je als moslimvrouw buiten de eigen groep wilt trouwen dit als verraad en onzedelijk wordt gezien. Een moslimvrouw moet seksueel beschikbaar blijven voor de eigen groep. 2 Hirsi Ali weet waar ze het over heeft, want zij heeft aan den lijve ondervonden hoe het voelt om slachtoffer te zijn van een cultuur die vrouwen geen vrije bewegingsruimte geeft. Het probleem is echter: bereikt Hirsi Ali haar doelgroep op deze manier? De media benadrukken haar afkeer van de islam door hun eenzijdige berichtgeving.

Ze smullen van haar opstandige gedrag, maar vertroebelen de media op deze manier niet haar eigenlijke boodschap? Woordvoerster van het Nederlands moslima-netwerk, C. Pektas, ergert zich aan de uitspraken van Hirsi Ali: “Wij willen juist laten zien dat we er zijn, dat we geëmancipeerd en krachtig zijn en de samenleving veel te bieden hebben. We hebben geen behoefte om met Ayaan Hirsi Ali in discussie te gaan wanneer ze ons afschildert als incompetent en oogkleppen dragend.” 3 Volgens Pektas zitten moslimvrouwen echt niet stil thuis achter de geraniums, maar is er allang een ontwikkeling gaande die zal leiden tot de emancipatie van de moslimvrouw. De commotie over Hirsi Ali in de media heeft deze ontwikkeling nu in een stroomversnelling gebracht.

“We zijn het zat
om tegen de eindeloze
verwijzingen naar de Koran
te vechten”

Het feit dat de media enkel oog hebben voor Ayaan Hirsi Ali en haar felle uitspraken over de islam, betreurt ook programmamaakster Samira Abbos (actrice in de Gesluierde Monologen) Ze ergert zich met name aan het politieke debat over de ‘onderdrukte moslimvrouw’. Volgens Abbos bevestigt dit het negatieve beeld van de islamitische vrouw die noodgedwongen in een slachtofferrol zit, terwijl dit allang het geval niet meer is. De media zouden hun aandacht eens wat meer op de islamitische meisjes moeten richten die wel voor zichzelf opkomen en dat begint met een meisje dat roept dat haar broertje haar vader niet is. 4 De ontwikkeling van de moslimvrouw kan op een positieve manier ondersteund worden, wanneer de media hun eenzijdige, negatieve berichtgeving staken en de moslimvrouwen zelf vaker aan het woord te laten, zoals in de voorstelling Dolle Zina: “Wij Turkse en Marokkaanse vrouwen komen sterk in opstand tegen de eis om als maagd het huwelijk in te treden. We zijn het zat om tegen de eindeloze verwijzingen naar de Koran te vechten.”

De media geven veelal een vertekend beeld van islamitische vrouwen. Er wordt teveel vanuit een westers referentiekader geoordeeld over hun identiteit, geloof en manier van leven. Westerse vrouwen denken een voorbeeld te zijn voor moslimvrouwen, maar wil de moslimvrouw dit voorbeeld volgen? Veel moslimvrouwen vinden dat de westerse vrouw veel te ver is doorgeschoten in haar emancipatie. Moslimvrouwen hebben misschien een ander beeld van emanciperen en hangen daarmee ook een ander ideaal aan. In de media wordt hier weinig aandacht aan besteed. Waar Hirsi Ali met haar oproep tot een derde feministische golf en haar negatieve uitlatingen over de islam ieder dagblad en televisieprogramma haalt, blijven de vrouwen die voor een andere manier van emanciperen kiezen en van binnenuit het een en ander willen veranderen buiten beeld. Het wordt tijd dat deze vrouwen aan het woord gelaten worden, misschien kunnen wij hier in het westen nog wat van ze leren!

Hyper-Noten

1  “Dolle Zina”, Trouw, 1 maart 2003.
2  “Hirsi Ali wil derde feministische golf binnen het gezin”, De Volkskrant, 10 maart 2003.
3  “Nederlands moslima-netwerk”, Trouw, 3 februari 2003.
4  “Dolle Zina: Mijn vagina hoeft niet naar Mekka”, De Volkskrant, 10 maart 2003.


Terug