MASSALE ARRESTATIE BIJ ACTIE TEGEN KERNWAPENS

Zaterdag 5 oktober 2002, vlak over de grens in België, werden op en bij de vliegbasis Kleine Brogel meer dan 1100 anti-kernwapen activisten gearresteerd. Daaronder waren ook het Nederlandse kamerlid Krista van Velzen en enkele tientallen andere Nederlanders. Op maandag 7 oktober werd daar nauwelijks melding van gemaakt in de Nederlandse dagbladpers. Het nieuws van het overlijden van prins Claus overheerste de kranten.

door Meindert Stelling

Het fundament van de actie tegen kernwapens op Kleine Brogel wordt gevormd door de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof van 1996 over kernwapens. Daarin is een aantal belangrijke uitspraken gedaan die een bom leggen onder de kernbewapening. Een bewapening waaraan de westerse landen, laat daarover geen misverstand bestaan, nog steeds vasthouden. De voorzieningen voor de opslag van atoombommen op de vliegbasis Kleine Brogel en, in Nederland, op de vliegbasis Volkel getuigen daarvan. De NAVO-landen gaan nog steeds uit van de gedachte dat in voorkomend geval gebruik moet kunnen worden gemaakt van nucleaire massavernietigingsmiddelen.

Deze gedachte is onhoudbaar wanneer de internationale verplichtingen serieus worden genomen. Het Internationaal Gerechtshof heeft namelijk in 1996 geoordeeld dat het recht dat van toepassing is tijdens gewapende conflicten, ook de mogelijke inzet van kernwapens beheerst. Op basis daarvan heeft het Hof de conclusie getrokken dat de bedreiging met en het gebruik van kernwapens in het algemeen in strijd zal zijn met het volkenrecht. Bovendien heeft het Hof uitdrukkelijk aangegeven dat staten de verplichting hebben om te onderhandelen over nucleaire ontwapening en deze ook tot een einde te brengen.

De uitspraak van het Internationaal Gerechtshof impliceert dat inzet van kernwapens is uitgesloten als deze is gericht tegen doelwitten in dichtbevolkte gebieden. Er zijn namelijk twee absolute verboden van toepassing op het gebruik van militair geweld, die onder alle omstandigheden moeten worden gerespecteerd. Ten eerste is dat het verbod om de burgerbevolking tot doelwit te maken. Ten tweede het verbod om geweld te gebruiken dat geen onderscheid maakt tussen de burgerbevolking en de combattanten. Kernwapens kunnen dat onderscheid niet maken, want zij vernietigen hele gebieden en treffen allen die zich daar bevinden.

De organisatoren van de actie tegen kernwapens in Kleine Brogel, "Forum voor Vredesactie" en "Voor Moeder Aarde", beriepen zich uitdrukkelijk op het illegale karakter van de kernwapens.

Ondanks de enorme machtsontplooiing van krijgsmacht en politie lieten de anti-kernwapen activisten zich niet afschrikken

Op de plaats van samenkomst was een groot spandoek opgehangen met de letterlijke tekst van de uitspraak van het Gerechtshof en er werd in een toespraak een uiteenzetting gegeven van de betekenis van die uitspraak. Voorafgaand aan de actiedag hadden de organisatoren hun beweegredenen al in allerhande materiaal uit de doeken gedaan en verspreid.

Intimiderende sfeer

In het gebied rond Kleine Brogel heerste die bewuste zaterdag 5 oktober een intimiderende sfeer. Er waren talloze wegen versperd, zodat de plaats van samenkomst in het dorpje Kleine Brogel moeilijk te bereiken was. In een groot gebied was een samenscholingsverbod afgevaardigd; meer dan vier mensen mochten niet tegelijkertijd bij elkaar lopen of staan. Helikopters cirkelden rond en voortdurend reden er politiewagens. Langs de afrastering van de vliegbasis stonden hele colonnes politieauto's, terwijl bovendien waterkanonnen stonden opgesteld. Bijna 2000 militairen en zon 400 politiefunctionarissen, waaronder agenten van de federale politie, stonden verspreid op en om de vliegbasis. Om de tien meter stond er weer een achter de omheining, die overigens was versterkt met rollen prikkeldraad. Er stonden zelfs ambulances paraat. Kennelijk verwachtte de Belgische overheid een heftig treffen.

Het was zodoende praktisch onmogelijk om de vliegbasis ongezien te benaderen.

De maatregelen van de Belgische overheid wekten verwondering. Er waren meer protestacties bij de vliegbasis Kleine Brogel geweest, die telkens vreedzaam waren verlopen. Ook deze keer hadden de organisatoren het geweldloze karakter van de actie van meet af aan benadrukt.

Ondanks de enorme machtsontplooiing van krijgsmacht en politie lieten de anti-kernwapen activisten zich niet afschrikken. Meer dan 500 mensen slaagden erin om strikt geweldloos op het militaire terrein te stappen. Een 600 mensen werd reeds buiten de vliegbasis aangehouden, omdat zij het samenscholingsverbod zouden hebben overtreden. In het totaal werden maar liefst 1.117 activisten gearresteerd. Overigens werden zij wel nog diezelfde avond vrijgelaten.

Weinig aandacht in de Nederlandse pers

De Nederlandse pers toonde weinig belangstelling voor de massale arrestatie van de vredesactivisten. Terwijl het toch om een uniek gebeuren ging, alleen al vanwege het grote aantal aanhoudingen. Als het om een andere zaak was gegaan, dan zouden bij een dergelijk aantal arrestanten de kranten ongetwijfeld grote stukken hebben geschreven. Zelfs als zon gebeurtenis toevallig tegelijkertijd plaatsvond met het overlijden van een lid van het koninklijk huis.

De kritiek die vanuit de vredesbeweging wordt geuit op de westerse massavernietigingsmiddelen maakt in één oogopslag de hypocrisie duidelijk van de huidige politiek tegenover Irak.

De Volkskrant maakte op maandag 7 oktober, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Telegraaf en het Eindhovens Dagblad, zelfs geen enkele melding van de actie en de massale arrestatie. Een ingezonden brief van mijn hand aan de Volkskrant-redactie is niet geplaatst, zodat mensen die uitsluitend de Volkskrant lezen in hun krant niets hebben vernomen van de heftige reactie van de Belgische overheid op een legitieme actie tegen kernwapens.

Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat dit een bewuste politiek van de redactie van de Volkskrant is. De kritiek die vanuit de vredesbeweging wordt geuit op de westerse massavernietigingsmiddelen maakt in één oogopslag de hypocrisie duidelijk van de huidige politiek tegenover Irak. Het is kennelijk geen probleem dat westerse landen, die een bloedige geschiedenis van aanvals- en veroveringsoorlogen kennen, over kernwapens beschikken. Een land dat niet met een dergelijke geschiedenis is belast, mag onder geen beding massavernietigingsmiddelen in handen krijgen. Is dit iets anders dan meten met twee maten? Irak krijgt telkens het verwijt te horen dat het zich niet aan zijn internationale verplichtingen houdt. Maar westerse regeringen geven nog steeds geen gevolg aan de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof dat staten verplicht zijn om tot kernontwapening te komen. En hoeven westerse regeringen geen rekening te houden met het internationaal humanitair recht, dat geweldsmiddelen verbiedt die geen onderscheid maken tussen burgerbevolking en combattanten? Hoeven zij de beginselen van Neurenberg niet te eerbiedigen, op grond waarvan het een misdaad is om voorbereidingen te treffen voor een onrechtmatige manier van oorlogvoering?

De demonstranten in Kleine Brogel hadden een boodschap die ernstige kritiek inhield op de westerse samenleving. Kritiek die niet alleen vanuit een ethische of politieke overtuiging voortkwam, maar die was gebaseerd op algemeen verbonden voorschriften, op dwingende rechtsregels. Kennelijk was dit de werkelijke reden dat de redactie van de Volkskrant geen aandacht wenste te schenken aan de massale arrestatie in Kleine Brogel. Kennelijk heeft die redactie iedere behoefte aan een kritische beschouwing van de eigen samenleving en de hier heersende politieke overtuiging laten varen, zelfs indien het gaat om een misdadige handelwijze van de overheid.

 



Terug