Elf visies, één perspectief

Filmrecensie

Bij een bezoek aan 11’’09’01 - September 11 zou je weer de overbekende beelden van de ramp op 11 september 2001 in New York verwachten. Dit keer wordt de kijker echter verrast met elf zeer verschillende filmpjes die ieder hun eigen visie verbeelden. De enige symbolische overeenkomst die er bestaat is de lengte: elf minuten, negen seconden en 1 frame lang. Maar ondanks de vele verschillen is er één belangrijke overeenkomst aan te geven die de filmpjes tot een exclusief geheel maken.

door Astrid Willemsteijn

Elf landen, elf visies. Dat moge duidelijk zijn. Maar toch denk ik dat er bij nadere beschouwing een algemeen gevoel bij het kijken wordt opgeroepen.

Ten eerste doordat de films dit keer niet de beelden laten zien zoals die al door alle andere media zijn aangereikt. Hierdoor wordt de kijker zich misschien bewust van zijn volgegoten geest en ontstaat er een ruimer besef dat betrekking heeft op alle gevolgen van geweld en oorlog. De ramp in Amerika blijkt niet op zichzelf te staan, maar kan simpelweg toegevoegd worden op de lijst van ‘slachtoffers van geweld’, zonder daarbij Amerika aan te vallen op zijn huidige ideëen. Volgens Hans Beerekamp is dit de reden dat de film niet gewaardeerd werd door de Amerikaanse kijkers. ‘Zoals kunst hoort te doen, verschuift de film ons perspectief’, zo stelt hij in NRC Handelsblad op 11 september. Het Amerikaanse publiek heeft slechts één perspectief en dat is die van slachtoffer, terwijl 11’’09’01 de ramp nu juist in een breder perspectief plaatst.

Een tweetal toonaangevende filmpjes in dit verband zijn die uit Egypte en Engeland. De Egyptische filmmaker Youssef Chanina speelt in zijn stuk de hoofdrol en gaat een gesprek aan met de geest van een Amerikaanse soldaat die gestorven is tijdens de oorlog in 1983 in Beirut. Deze jongen laat Chanina aan de hand van een ontmoeting met een Palestijnse zelfmoordenaar zien dat geen enkel lijden onder welk volk dan ook rechtvaardig is. Ook de familie van de Palestijn leeft immers in een land vol angst en geweld waar op de een of andere manier tegen gestreden moet worden. Mark Moorman ziet in dit verhaal een anti-Amerikaans pamflet. Het zou volgens hem een klacht zijn over de zucht van de VS naar wereldheerschappij. Hiermee benadrukt Moorman de kloof die er bestaat tussen het Westen en de rest van de wereld (Het Parool, 11 september). Mijns inziens is dit oordeel te snel gemaakt en hoeft de film niet direct als anti-Amerikaans gezien te worden. Chanina illustreert in de laatste scène namelijk aan de hand van een gemanipuleerd beeld van de instortende torens, dat hij de gebouwen het liefst weer overeind zou willen halen, maar dat hij alleen daar niet toe in staat is.

Ook de Engelse regisseur Ken Loach plaatst de ramp in New York in een groter geheel en roept hiermee een andere reactie op dan alleen het medelijden voor Amerika. Een gevluchte man uit Chili schrijft vanuit zijn woonplaats een brief om zijn spijt te betuigen aan het Amerikaanse volk. In deze brief roept hij de herinnering op van de gebeurtenissen in Chili op 11 september (!) 1973. Op deze onheilspellende datum wordt er een coup gepleegd waarbij dictator Pinochet de macht overneemt van de geliefde leider Allende. Deze coup werd beraamd door de Amerikaanse regering. De brief is geen beschuldiging en eindigt met de algemene, humane gedachte dat het ‘t belangrijkste is om je familie om je heen te hebben en in een wereld zonder geweld te leven. Deze Chileense man betreurt dan ook de slachtoffers die gevallen zijn tijdens de aanslag in New York.

"Je moet de mensen kennelijk zien vallen en de stemmen goed horen om alles te geloven."

"Ten tweede wordt er op sommige punten een meer indirecte manier gebruikt om de al bekende beelden van een andere kant te laten zien. De bijdrage van de Mexicaan Gonzalez Inarritu dwingt zijn kijkers tot nadenken wanneer hij lange zwarte shots afwisselt met hele korte indrukwekkende beelden van een man die zich uit één van de torens laat vallen. Zien we niets, dan horen we paniekerige stemmen, Bush die zijn volk toespreekt en laatste telefoongesprekken. Zien we iets, dan is dat een man die zichzelf noodgedwongen van de torens stort. Op het eerste gezicht afschuwelijk en je kan er je oordeel over hebben, maar het zijn wel net die beelden die de meest emotionele indruk achterlaten en ons een groot gedeelte van de ernst duidelijk maken. Juist deze beelden zijn ons altijd onthouden (en misschien wel terecht), maar zetten ons nu voor het blok: zo is het gegaan en dat is totnogtoe niet duidelijk geworden. Je moet de mensen kennelijk zien vallen en de stemmen goed horen om alles te geloven. Aan de hand van deze beelden kun je je afvragen hoe sterk de invloed van de media in deze is geweest.
De rol van de media wordt overigens op meer expliciete wijze verfilmd door Israël. In deze film probeert een journaliste op fanatieke wijze verslag te doen van een terroristische aanslag in Tel Aviv. Zij krijgt echter geen toestemming de lucht in te gaan met haar nieuwsgeving; er is iets veel belangrijkers gebeurd in Amerika dat voorrang krijgt. De felheid waarmee de journaliste probeert door te dringen en de tegenslag die zij ervaart, omdat er iets veel ‘groters’ in de wereld is gebeurd, laat de nauwe relatie tussen de media en het fenomeen oorlog zien. Er wordt bijna gevochten om een plekje op de satelliet te krijgen en zo beelden van oorlog op de televisie te showen."

"Het is een oproep aan iedereen om geweld in een breder perspectief aan de kaak te stellen en je bewust te worden van de machtige rol van de media."

De elf filmpjes laten dus ieder op hun manier zien dat er meer is dan alleen Amerika als zijnde slachtoffer en dat het belangrijk is om je bewust te zijn van het eenzijdige perspectief zoals de media die tot nu toe gegeven hebben. Jan Pieter Ekker, recensent van de Volkskrant, onderstreept in zijn artikel op 11 september net als Beerekamp deze gedachte. Doordat de elf films ieder hun eigen reflectie op de ramp geven, wordt volgens hem juist het belang van meerdere visies duidelijk.

De reactie onder het Amerikaanse publiek op 11’’09’01 - September 11 is naar mijn idee in eerste instantie zeer begrijpelijk, maar bij nader inzien overbodig en zonde. Het gaat de film niet om de afschuwelijke gevolgen voor het Amerikaanse volk en het kwaad dat door Arabische terroristen is verricht, maar om de impact die de ramp heeft op de hele wereld. Het is een oproep aan iedereen om geweld in een breder perspectief aan de kaak te stellen en je bewust te worden van de machtige rol van de media. Dit geheel van elf filmpjes verdient dan ook meer aandacht dan het tot nu toe heeft gekregen. Zonde om 11’’09’’01 de rug toe te keren......

Een greep reacties op de film van over de hele wereld (www.imdb.com):

"War and media, take a hike! Love your brothers and sisters everywhere!"
Moira, Stockholm

"If you happen to have a the chance to see it then you should, that is, unless you’re a conservative in which case you’de better stay out as you might get offended. But if you’re not then you might learn how many of us outside the US lived through 9/11."
Shary, Colombia

"A must see for everyone, and hopefully America will unban this, and let it play in their country."
Madcatz, Toronto

"All films are personal, subjective and an example of total freedom of expression, asking for openmindedness. Something which, and I really hope the US distributors change their minds about this, is one of the most important thoughts in these strange days."
Jeroen, Groningen

"This film might be better called ‘Living in Amother World’"
Rushmore, Brussel



Terug