Dagobert Duck is toch ook geen burgemeester van Duckstad?

Berlusconi onder vuur: Verslag van het Balie-debat naar aanleiding van de documentaire 'Una Storia Italiana'

De Balie organiseerde op zondag 29 september een debat naar aanleiding van Anna Bucchetti's documentaire 'Una Storia Italiana', die op tv werd uitgezonden in VPRO's Tegenlicht. De filmmaakster laat zich zeer kritisch uit ten opzichte van Silvio Berlusconi en toont zich bezorgd over de manier waarop de Italiaanse premier zijn media-imperium gebruikt om zijn macht te consolideren. Bucchetti: ''Ik wil een stem geven aan mensen die nog een tegengeluid durven te laten horen.''

door Mijke Pelgrim

'Una Storia Italiana'

Silvio Berlusconi is de vleesgeworden American Dream. De in 1936 geboren Milanees werd rijk als projectontwikkelaar en stortte zich vervolgens op de commerciële televisie. Midden jaren zeventig werd het boodschappenkanaal Telemilano aangekocht. Dit was het begin van Berlusconi's media-imperium dat inmiddels de drie belangrijkste commerciële zenders van Italië omvat, een aantal Europese zenders, Italië's grootste uitgeverij en een invloedrijke krant. Verder ontpopte Berlusconi zich ook als een sportliefhebber. Sinds 1986 is hij de baas van de immens populaire voetbalclub AC Milan.

De rijkste man van Italië (in 2001 werd het vermogen van Berlusconi geschat op tenminste 11 biljoen dollar) richtte in 1993 de populistisch rechtse partij Forza Italia op. Kiezers werden verleid met beloftes over economische groei, het inperken van belastingen en een zeer streng asielzoekersbeleid. Nog belangrijker waren Berlusconi's toegankelijke taal-gebruik en zijn imago van selfmade succesvolle zakenman. Anna Bucchetti: 'Berlusconi wordt niet gezien als politicus; ze zien iemand die geslaagd is in het leven, ze zien AC Milan.' In combinatie met het feit dat de zittende linkse regering er een niet bijster succesvolle regeringsperiode op had zitten, leidde dit er toe dat Forza Italia in 1994 de verkiezingen won en Berlusconi premier van Italië werd. Op 13 mei 2001 werd hij herkozen.

'Berlusconi wordt niet gezien als politicus; ze zien iemand die geslaagd is in het leven, ze zien AC Milan.'

Vanaf het moment dat Forza wordt opgericht, ligt Berlusconi onder vuur. Met name het feit dat de Forza-voorman de Italiaanse bevolking door middel van zijn enorme media-imperium op allerlei wijzen kan beïnvloeden, wordt, vooral door links, als zeer ongezond ervaren. 'Una Storia Italiana' is boven alles een uiting van zorg. Anna Bucchetti zet Berlusconi neer als een man die kritisch nadenken verzuipt in een overdaad aan debielen-televisie. Zij houdt Berlusconi, die de commerciële televisie bij het Italiaanse volk geïntroduceerd heeft, persoonlijk verantwoordelijk voor 's lands collectieve verslaving aan de meest leeghoofdige spelprogramma's. Italiaanse meisjes willen tegenwoordig, liever dan model of popster, veline worden: de Italiaanse, schaars-geklede variant op onze Leontien van weleer. Het deel van de bevolking dat niet in slaap is gesust door doelloos vermaak en loze beloftes, wordt simpelweg de mond gesnoerd. 'Sciuscia', een actualiteiten-programma van de publieke omroep RAI, moest verdwijnen nadat er in een uitzending kritiek was geweest op de Italiaanse premier. Journalisten die zich sceptisch over Berlusconi uitlaten worden aangeklaagd of geïntimideerd. Verder komen in Bucchetti's documentaire rechters aan het woord die zaken tegen Berlusconi (o.a. voor corruptie, belastingontduiking en omkoping) in behandeling hebben gehad. Zij werden aan alle kanten tegengewerkt, waardoor de premier ruimschoots de tijd had om de wet in zijn voordeel te veranderen. Berlusconi is dan ook nog nooit veroordeeld.

Forza Italia dankt zijn succes aan Italie's gewone man. Campagnes werden gericht op de working class en Berlusconi beloofde zich juist voor deze mensen, die zich door links vergeten voelden, te zullen inzetten. Bucchetti's zwaarste aantijging is dan ook wel dat Berlusconi ook deze mensen laat zitten. Hij is er slechts op uit om zichzelf te verrijken en uit handen van justitie te blijven. Nieuwe wetten die tijdens het bewind van Berlusconi zijn aangenomen, dienen er zonder uitzondering toe om zijn macht en kapitaal veilig te stellen. De bevolking wordt domgehouden met media waarin geroepen wordt dat het allemaal zo goed gaat met Italië en dat de premier zo'n fijne man is. Bucchetti toont zich verbijsterd dat er in haar land zo weinig verzet is.

Een debat

Anna Bucchetti's documentaire werd vertoond in cultureel centrum de Balie. Na afloop werd een debat gehouden onder leiding van Pieter Hilhorst. Sprekers waren NRC-journalist en Italië-kenner Marc Leijendekker, GroenLinks europarlementariër Joost Lagerdijk en de filmmaakster zelf. Over het algemeen waren de sprekers het eens: op dit moment is er in Italië geen sprake van een democratisch bestuur. Leijendekker: ''In Berlusconi's denken zit geen concept van democratie. Hij ziet zichzelf als een patroon en denkt in zijn bestuur eerst aan zichzelf.''

Over de vraag of Berlusconi op democratische wijze gekozen is, was er minder con-census. Leijendecker, doelend op Forza's zegen in 1994: ''Berlusconi heeft eerlijk de verkiezingen gewonnen. Mensen waren de rotzooi van de oude regering beu.'' De NRC-journalist voegde er aan toe dat je in Italië nog altijd gewoon mag zeggen wat je denkt en dat bijvoorbeeld de publieke omroep RAI ten opzichte van Berlusconi zeer kritisch is. Lagerdijk stelde daarentegen dat het volgens hem niet mogelijk is om democratische verkiezingen te hebben met iemand in de race die zo machtig is als Silvio Berlusconi.

Iemand uit het publiek was het roerend met hem eens: ''Dagobert Duck is toch ook geen burgemeester van Duckstad? Zelfs in de Donald Duck snappen ze dat je politieke en andersoortige macht niet moet verstrengelen!'' Met het oog op de toekomst maakte Lagerdijk een vergelijking met Oostenrijk. Jörg Haider is zijn verkiezingsbeloftes niet nagekomen en wordt daar nu op afgerekend. Daar werkt het democratische systeem. In Italie zou het door Berlusconi's media-invloed wel eens anders kunnen verlopen. ''Links had een wet moeten aannemen om Berlusconi te verbieden om mee te doen aan de verkiezingen," aldus de GroenLinks Europarlementariër.

Volgens Leijendekker heeft de voormalige regering sowieso een beetje zitten slapen. "'Het is de arrogantie van links geweest: die proleet van een Berlusconi kan niet winnen." In tegenstelling tot Berlusconi, heeft links niet ingezien dat het belangerijk is gewone mensentaal te blijven spreken. Leijendekker ziet dan ook wel degelijk een link tussen Berlusconi en Pim Fortuyn. Gespreksleider Pieter Hilhorst doet verschillende pogingen om de Italiaanse situatie met de Nederlandse te vergelijken. Heeft links ook in ons land steken laten vallen vraagt hij Joost Lagerdijk. Die antwoordt dat de PvdA inderdaad "niet genoeg duidelijk heeft gemaakt: wij zijn er voor jullie.''

''Links had een wet moeten aannemen om Berlusconi te verbieden om mee te doen aan de verkiezingen."

Terug naar Italie. Hoe moet het verder? Anna Bucchetti hoopt op Europees ingrijpen. Haar film vraagt op een krachtige manier aandacht voor de Italiaanse situatie. Marc Leijendekker wijst er op dat Berlusconi zich via het Duitse CDU een plaats heeft verworven in de Europese familie der Christen-Democraten, vindt dat de Forza-leider door hen moet worden aangepakt. Ook Joost Lagerdijk vindt dat de Christen-Democraten "actie moeten ondernemen tegen dit zwarte schaap" Verder is hij van mening dat er "op Europees niveau regels moeten komen voor media-concentratie." Directe inmenging van de Europese Unie ziet hij vooralsnog niet zitten. "Het is wel onze klootzak," zo verwoordt hij de denkbeeldige reactie van de Italianen.

En de Italianen zelf? Als er op Bucchetti's documentaire afgegaan moet worden, houden zij zich tot nu relatief rustig. Natuurlijk zijn er groepen kritische studenten, natuurlijk zijn er boze journalisten, natuurlijk zijn er genoeg mensen die ontevreden zijn. Er zijn al verschillende demonstraties georganiseerd. In Rome liepen afgelopen september honderduizenden Italianen mee in een protest-mars tegen de huidige regering. Tot een echte opstand is het tot nu toe echter niet gekomen. Nog veel Italianen zitten aan de buis gekluisterd. CanaleCinque zendt het oerhollandse 'Grande Fratello' uit.

Meer informatie over Bucchetti's documentaire op:

info.vpro.nl/info/tegenlicht/index.shtml?7738514+7738518



Terug