2 keer Netwerk als Spreekbuis voor nieuw kabinet

Massavernietigingswapens: liever hier dan daar

Een uitzending van 1 op de middag (AVRO-radio) en Netwerk (verzorgd door de AVRO) op 3 september gaat in op een koerswijziging van het nieuwe kabinet op het gebied van energie. Er komt lijn in de duurzaamheidsplannen en een van die lijnen loopt naar Borssele. Terwijl het vorige kabinet met Sep (Samenwerkende electriciteitsproducenten) had afgesproken dat de centrale per 1 januari 2004 dicht zou gaan, heeft het nieuwe kabinet de sluiting uitgesteld tot minimaal 2007. In Netwerk liet de VVD-er Van Hoof weten dat de centrale vermoedelijk zelfs "houdbaar" was tot 2014.

door Patrick Pubben

Lessen in propaganda deel 1

Blijkens de uitzending gaan binnen VVD en CDA stemmen op om kernenergie weer terug op de agenda te zetten. Er schijnen zelfs al plannen te zijn voor een nieuwe kerncentrale die in Groningen gebouwd moet gaan worden. Naar aanleiding hiervan heeft GroenLinks kamerlid Duyvendak op 3 september in de kamer vragen gesteld aan CDA-er Kortenhorst, ook te gast in Netwerk (antwoorden volgen eind september).

Netwerk volgt een geheel eigen beleid in deze kwestie. Het laat Van Hoof en Kortenhorst aan het woord en zoekt vervolgens om wat meer achtergronden bij een deskundige, de Delftse reactorfysicus Tim van der Hagen. Zonder al te veel weerwoorden mag hij de quasi verontruste interviewer, die zijn vragen stelt als een onwetende burger, geruststellen: kernafval is geen probleem waar we volgende generaties mee opzadelen, we sluiten het afval af van de samenleving en daarmee is het probleem opgelost, daar hoeven volgende generaties niets meer aan te doen, WIJ hebben het probleem NU al opgelost. Aha. Zo moet je dat dus zien. Het is aan de kijker of hij zijn vooroordeel dat kernafval gevaarlijk is, nu opzij zet of dat hij het tegen de feiten in blijft koesteren.

Er komt lijn in de duurzaamheidsplannen en een van die lijnen loopt naar Borssele.

Bij navraag stelt de maker van deze Netwerk-uitzending, Ronald Sistermans, dat het hier niet om een analyse over kernenergie ging maar om een nieuwsverhaal: "Er blijkt na de verkiezingen een kamermeerderheid vóór kernenergie te zijn en daar ging deze uitzending over." Dit verklaart in ieder geval de afwezigheid van deskundige tegenstemmen in de uitzending. De tegenstemmen die er wel waren, kwamen voort uit een enquête die Netwerk samen met het AVRO radioprogramma 1 op de middag had laten uitvoeren:

"In eerste reactie is een meerderheid (59%) van de Nederlanders tegen kernenergie, een kwart is voor. Ruim één op de tien Nederlanders zegt dat het niet zoveel uitmaakt. De meeste tegenstanders vinden we bij GroenLinks- en PvdA-stemmers, respectievelijk 88 en 72%. De VVD-aanhangers zijn in meerderheid vóór (53%). 49% van de Nederlanders noemt kerncentrales veilig. De veiligheid wordt het meest onderschreven door de VVD-aanhang (70%) en het minst door GroenLinks stemmers (22%). Een meerderheid (56%) van de Nederlanders verwacht geen goede oplossingen om kernafval op te slaan. 37% verwacht dit wel. 6% geeft aan het niet te weten."

De ondervraagde personen kregen vervolgens een paar, in Netwerk niet nader genoemde argumenten voorgelegd omtrent aspecten als veiligheid, afval en terreurdoelwit en dat bleek de meningen behoorlijk te beïnvloeden, ofschoon een meerderheid nog steeds tegen bleef:

"Na deze argumenten voor en tegen te hebben gehoord, verschuift de mening voor of tegen kernenergie in de richting van de voorstanders. De grootste verschuivingen vinden plaats bij de PvdA- en GroenLinks-aanhangers. Bij de PvdA-aanhang verschuift het aandeel voorstanders van 18 naar 34%. Bij de GroenLinksstemmers is dat verschoven van 8 naar 16%. Bij de LPF-aanhang neemt het aantal voorstanders toe van 27 naar 45%. Bij het CDA is dat gestegen van 26 naar 41%."

Met kernenergie moet je zorgvuldig omgaan

Sistermans benadrukt nogmaals dat hij geen programma wilde maken voor of tegen kernenergie maar draagt door deze "objectieve" aanpak wel bij aan de acceptatie ervan. De verschuiving in de publieke mening is oninteressant als je de kijker niet laat weten met welke argumenten deze verschuiving tot stand is gekomen. Als de publieke opinie zodanig beïnvloed kan worden dat een meerderheid kernenergie veilig gaat vinden dan lijkt de weg vrij voor nieuwe kerncentrales. Voor politici en lobbyisten van kernenergie is het een klein kunstje de acceptatiegrens te verleggen en het is een taak voor de media om de bevolking voors en tegens te geven. Dit lijkt een open deur maar dat is het niet als je er als programmamakers meer op uit bent om op de nieuwe rechtse wind mee te surfen en je zendtijd in te zetten om de milieubeweging nog meer buiten spel te zetten.

Karel van de Graaf krijgt dan nog even de gelegenheid om live from Johannesburg Balkenende hierover een paar vragen te stellen. De premier vond de top over Duurzaamheid tegen de verwachtingen in redelijk geslaagd en wil voor de komende jaren alle mogelijkheden - dus ook kernenergie - open houden. Een fraai staaltje hypocrisie waar Van de Graaf helaas niet op ingaat. Gelukkig vindt de premier wel dat je "zorgvuldig om moet gaan" met kernenergie.

Kernenergie is terug van weggeweest, en het is zuur dat dit nieuws zonder enige verontwaardiging aan het einde van een Duurzaamheidstop wordt gebracht.

 

Lessen in propaganda deel 2

En een paar dagen later, vrijdag 6 september, is het tijd om het publiek via Netwerk de voors en tegens van een aanval op Irak te laten zien, een aanval die wordt aangekondigd als "onvermijdelijk". Eerst horen we een paar stemmen van de verschillende partijen waarvan die van Veling (ChristenUnie) - "De dreiging is thans van dien aard dat militair geweld tegen Irak gerechtvaardigd is" - en van Teeven (LN) - "Oorlog heb je soms nodig om het daarna weer goed te krijgen" - wel de mooiste zijn.

Om het debat niet al te veel speelruimte te geven nodig je voor zo'n programma het beste een fel voorstander, historicus Boekestein uit Utrecht, en een gematigd tegenstander, Thom de Graaff van D66, uit. En je bepaalt zelf wat de kern van de zaak is, namelijk massavernietigingswapens in handen van een gek en of Nederland de VS onvoorwaardelijk moet steunen bij het optreden hiertegen. Boekestein windt er geen doekjes om, "dat land [Irak] is zo groot als Duitsland, dat kan helemaal niet geïnspecteerd worden." "Hoort u wat u zegt," probeert De Graaff nog, "het gaat helemaal niet om die inspecteurs, we willen een wijziging van regime."

Die wapens hebben het Westen nooit geboeid toen ze tegen Koerden of tegen Iran werden ingezet.

Maar deze echte kern van de zaak verdwijnt in het vervolg van de uitzending ook meteen op de achtergrond: het mag er niet om gaan of de VS proberen een verandering in het Midden-Oosten te forceren op een manier die door nagenoeg iedere Midden-Oosten-deskundige die geen politicus is en zijn gezond verstand mag gebruiken, wordt afgeraden. Het mag er evenmin om gaan of de VS misschien andere motieven hebben om Hoessein weg te krijgen en er een welgezinde regering te installeren. Ook de vraag of Hoesseins wapenarsenaal een bedreiging vormt of als zodanig wordt ervaren door zijn buurlanden die er direct door getroffen zouden kunnen worden, lijkt irrelevant. Die wapens hebben het Westen nooit geboeid toen ze tegen Koerden of tegen Iran werden ingezet.

Al deze punten vallen buiten het nauw ingeperkte debat. De kijker krijgt weinig of geen nieuwe argumenten te horen waar hij zijn tanden eens in zou kunnen zetten teneinde zich een eigen mening te vormen. Dat is ook niet de bedoeling van programma's als Netwerk. Het gaat er gewoon om of Hoessein massavernietigingswapens heeft en hoe tegen hem moet worden opgetreden. Dat er wordt opgetreden is "onvermijdelijk" en aangezien bewijzen over banden tussen Hoessein en Al Qaeda ontbreken - Bush kan er zelfs zijn volgeling Blair niet mee overtuigen - wordt het argument van dreiging met massavernietigingswapens weer eens van stal gehaald.

Netwerk verdoet de kostbare zendtijd dan nog met wat spannende beelden over hoe zo'n aanval op Irak er uit zou kunnen zien: 3 mogelijke scenario's, waarvan er natuurlijk één het meest waarschijnlijk is, worden voorzien van action beelden en tekst van een militair expert van Clingendael.

Propaganda of naïviteit?

Op deze manieren doet het actualiteitenprogramma Netwerk enthousiast mee aan de vrijwillige propaganda die altijd de beste resultaten geeft. Het is uiterst naïef te denken dat media aan de zijlijn van de gebeurtenissen staan en berichten over wat ze zien. Door hun grote invloed op de publieke opinie dragen ze ook een grote verantwoordelijkheid voor wat een maatschappij accepteert en wat niet. Dit geldt nog sterker naarmate de onderwerpen complexer zijn en meer gevaren met zich meebrengen, zoals kernenergie of oorlog. Als een programma als Netwerk bij dergelijke thema's het debat beperkt, maakt het zich medeschuldig aan de consequenties van het regeringsbeleid.

Noten 1 http://sites.avro.nl/1opdemiddag/100dagenbalkenende/home.asp Ook op deze pagina blijven de argumenten,die de ondervraagden kregen voorgeschoteld, helaas onvermeld.



Terug