DE MAATSCHAPPIJ DAT BEN JIJ,

so be aware and take care!

De drie coalitiepartijen van Nederland hebben zich de afgelopen weken gebogen over de kwestie normen en waarden binnen onze samenleving. Aanleiding voor deze discussie was een notitie die LPF-minister Heinsbroek eind augustus lanceerde. De reacties hierop waren nogal uiteenlopend.

door Eefje Janssen

Een goed debat

Het uitlekken van de memo over normen en waarden van LPF-minister Heinsbroek maakte een ware storm aan reacties los. Coalitiegenoot CDA lanceerde direct het plan om er volgens oud-Hollands recept een commissie op los te laten en de VVD liet direct weten meer te zien in praktische maatregelen, wetgeving en handhaving. Ook de rest van intellectueel Nederland liet zich van zijn sterkste kant zien in columns, cartoons, redactionelen en tal van ingezonden artikelen van wetenschappers, halve en hele moraalridders, en al dat soort volk. Zelfs de gewone lezers kwamen ruimschoots aan bod in de open pagina's. De reacties waren van snerend en afwijzend, tot opbouwend en ondersteunend. Maar zonder enige twijfel is er sprake van een heus maatschappelijk debat.

In de Volkskrant van 28 augustus verscheen een notitie, opgesteld door minister Heinsbroek (LPF) van Economische Zaken, waarin hij pleit voor het her-implementeren van normen en waarden in onze Nederlandse samenleving. Begrippen als 'respect', 'gezag' en 'integratie' komen herhaaldelijk terug. Respect moet teruggewonnen worden voor de huisarts, de onderwijzer en de politieman, zodat het gezag van deze zelfde huisarts, onderwijzer en politieman in ere hersteld wordt. Volgens Heinsbroek moet de burger blij zijn dat er onderwijzers en huisartsen zijn, want zonder die mensen leer je niets en word je ziek. Respect is daarom wel het minste wat opgebracht kan worden. Met betrekking tot het herwinnen van het gezag van de politie ziet Heinsbroek in dat de politie hier zelf ook wel het een en ander aan moet doen. Om te beginnen moet in ieder geval het logo veranderen, want die waakvlam geeft de indruk met een stelletje verwarmingsmonteurs van doen te hebben. Daarnaast wordt volgens Heinsbroek het uiterlijk van de politiemannen danig onderschat. Oorbellen, tatoeages, staartjes, het ontbreken van een brede torso en een ongestreken uniform spelen een grote rol in het gezagsverlies! Wacht maar af, wanneer de dresscode verandert en de politiemannen verplicht worden wat meer aan lichaamsbeweging te doen, dan komt dat gezag vanzelf wel weer terug. Heinsbroek heeft ook nog wat op te merken aangaande de integratie in Nederland. Het zit volgens hem helemaal niet zo ingewikkeld in elkaar: we hebben nu eenmaal een multiraciale samenleving, leer je medemens daarom hoe het hier werkt, praat Nederlands en leg hem of haar de spelregels uit. Zo moeilijk kan dat toch niet zijn?

Oorbellen, tatoeages, staartjes, het ontbreken van een brede torso en een ongestreken uniform spelen een grote rol in het gezagsverlies!

Hoe denkt Heinsbroek deze en andere niet nader genoemde voorstellen in de praktijk te brengen? Ook hierop is een eenvoudig antwoord te geven: door een knallende publiciteitscampagne. Volgens Heinsbroek is alles namelijk verkoopbaar. Het is gewoon een kwestie van leuke en pakkende televisiespotjes bedenken.Vraag een paar goede reclamejongens los te gaan en voor je het weet leven wij met z'n allen in een leefbare, respectvolle, menswaardige maatschappij.

Premier Balkenende (CDA) is ook van mening dat het tegenwoordig ver te zoeken is met de normen en waarden binnen de maatschappij. Mensen zijn zich volgens hem gaan gedragen als 'consument van de samenleving'. De grenzen moeten weer afgebakend worden. Hij ziet alleen niet zoveel in een gigantische publiciteitscampagne, zoals Heinsbroek voorstelde. Balkenende kwam daarom met een ander voorstel: het oprichten van een 'normen en waardencommissie'. Parlementariër Rouvoet van de ChristenUnie reageerde zeer enthousiast op dit voorstel, zo meldde het NRC Handelsblad op 5 september: "Laat het maar knallen. Ik heb geen behoefte aan dikke rapporten. Er moet een gezaghebbende commissie komen, die bijvoorbeeld kan werken met burgerpanels en zo moreel bewustzijn op vele terreinen kan vergroten. Laten we de burger maar eens wat vaker lastig vallen." Rouvoet is al jaren van mening dat de politiek de burger moralistisch tegemoet moet treden. Nu Balkenende een heuse commissie in wil stellen die zich enkel bezig gaat houden met de heropvoeding van de burgers, ziet Rouvoet zijn wens in vervulling gaan. Volgens Rouvoet spreekt Balkenende zonder schroom weer over moraal en dat is de eerste stap in de goede richting.

De VVD reageerde vooral negatief op al deze voorstellen. Volgens De Grave, vice-fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, is 'fatsoen een kwestie van doen' en moet het kabinet met concrete voorstellen komen. De overheid mag niet moraliseren. Normstelling ontstaat volgens hem door wetten die de overheid voorstelt en daar dienen burgers zich aan te houden. Zo'n commissie heeft hier niets mee te maken. Balkenende en Heinsbroek maken zich volgens De Grave schuldig aan 'oprispingen waar we voorlopig niks mee kunnen'. Een publiciteitscampagne voor gedragsbeïnvloeding is volgens hem weinig effectief: "Volgens deskundigen is de effectiviteit van de langlopende antidrank- en antirookcampagnes beperkt". Waarom zou een campagne voor goed gedrag dan wel slagen?

'fatsoen een kwestie van doen'

En wat nu? Men wil een mentaliteitsverandering tot stand brengen, de normen en waarden moeten worden hersteld in Nederland, maar hoe? Via een grootscheepse reclamecampagne, een controle-commissie, strakke concrete maatregelen? Reacties van verschillende reclamebureaus op het voorstel van minister Heinsbroek zijn niet direct hoopgevend. Reclameman Cees van Staal was ooit betrokken bij de PvdA-campagne voor Joop den Uyl en stelt dat Heinsbroek een te groot geloof in reclame heeft, alleen omdat zijn eigen cd-commercials zo goed werkten. Dit valt volgens van Staal niet te vergelijken met het verkopen van normen en waarden: "We hebben te maken met een sterk geïndividualiseerde samenleving en veel problemen komen daaruit voort. Die verander je niet door er zomaar kreten en teksten op los te laten. Dit plan van Heinsbroek past in de traditie van nationaal-socialisten en leninisten. Die wilden met propaganda een betere maatschappij krijgen."

Heinsbroek moet zijn plan nog maar eens goed overdenken. Columnist H.J.A. Hofland geeft in zijn artikel 'Notitie voor de minister' kritiek op Heinsbroek. Hij zegt een vrij ouderwets idee te hebben aangaande de normen en waardenproblematiek. Volgens hem heeft namelijk het geven van het goede voorbeeld de grootste kans van slagen. Tijdens een interview dat Trouw op 4 september met minister Heinsbroek had, wordt hem stellig gevraagd hoe consequent zijn oproep tot nieuw moralisme eigenlijk is wanneer hijzelf het gezag van de politie ondermijnt. Heinsbroek scheen een aanvaring met de politie te hebben gehad nadat hij was aangehouden voor te hard rijden. De minister antwoordde hierop dat hij boos wordt wanneer naar zijn gevoel de politie verkeerde prioriteiten stelt. Hij reed notabene maar achttien kilometer te hard! Nogal logisch dat je dan boos wordt, wat is nou achttien kilometer? "De politie moet boeven vangen en het geweld op straat bestrijden, in plaats daarvan wordt ervoor gekozen geld te innen langs de snelweg." Heinsbroek toont hier nu precies het soort gedrag dat de bron vormt van het probleem dat hijzelf zo hard tracht op te lossen. Het vervagen van de grenzen, het ondermijnen van gezag, eigen rechter spelen, oftewel het verlies van normen en waarden in de maatschappij. Misschien moet minister Heinsbroek eens naar wat reclamespotjes kijken, bijvoorbeeld die van Sire uit 1998:

'De maatschappij dat ben jij.'



Terug