Media mishandelen taartactivisten

Door Kees Stad

Een zeldzaam voorbeeld van mediamishandeling hebben we afgelopen maanden gezien in de berichtgeving rondom de mensen die op 14 maart een paar taarten naar de politicus Pim Fortuyn wierpen. Ze deden dit terwijl hij alle camera's op zich gericht zag bij de presentatie van zijn nieuwste boek in Nieuwspoort in Den Haag. De actievoerders, die onder de naam 'Biologische Bakkers Brigade' opereerden, lieten hun actie vergezeld gaan van een korte persverklaring, waarin ze uitlegden dat ze het op 's mans imago voorzien hadden vanwege de racistische campagne die hij aan het voeren was. De actievoerders hadden het daarbij willen laten. De actie was duidelijk genoeg en zoals een goede dichter vaak weinig zin heeft om zijn literaire arbeid nader te verklaren, zo hadden de gebakwerpers weinig aan hun oeuvre toe te voegen, hoe hard allerlei media daar ook om smeekten. Tot hun grote verbazing waarde er echter al snel een onuitroeibaar spookverhaal door medialand, namelijk dat de taarten niet lekker waren geweest, maar vol stront, braaksel of kippepoep hadden gezeten. Dit was een verzinsel dat journalisten bedacht hadden en dat vervolgens door alle collega's nagepapegaaid werd. Het hardnekkige sprookje kwam de wereld in doordat er tijdens de actie ook een potje met stinkende aardappelsmurrie geopend werd, en het dientengevolge ging stinken in de zaal. Aan de taarten mankeerde echter niets. We schreven er eerder over in Extra!

De taartgooiers hadden vervolgens de enorme pech dat hun doelwit twee maanden later vermoord werd. Daar hadden ze natuurlijk niets mee te maken, maar er werd moord en brand geschreeuwd. Door aanhangers van Fortuyn en in media werden uit het niets verbanden gesuggereerd. De media deden hun eerdere sprookjescampagne nog eens dik over, overal werd weer het bericht verspreid dat de taarten vol troep zouden hebben gezeten. Vanuit Extra! hebben we na een paar dagen een persbericht uit doen gaan met het verzoek om die leugen te rectificeren. Slechts twee van de tientallen media die we het bericht toestuurden (Het Parool en Milieudefensie) plaatsten het.

Vervolgens werden drie mensen die verdacht werden van de taartactie met veel machtsvertoon van hun bed gelicht en dagenlang gevangen gehouden. Na drie dagen moesten ze vrijgelaten worden en moesten de autoriteiten verklaren dat er geen sprake was van een verband met de moord. Maar in de media stond de taartactie wederom in de volle belangstelling en weer volgde de lawine leugens over de smerige inhoud van de taarten. De Volkskrant presteerde het om dit in één uitgave drie keer te schrijven. Pas na aandringen plaatste de Volkskrant een ernstig uitgebeende versie van een ingezonden brief. De NRC en Trouw ("baksels met kippenstront en braaksel") plaatsten helemaal niets.

De gearresteerde actievoerders konden naast de leugens over de rotte taart ook nog eens het genot proeven van een hoop onsmakelijk geschrijf over hun personen. De Telegraaf maakte het daarbij verreweg het bontst. Eerst schreef deze op de voorpagina dat er banden zouden bestaan tussen de taartactivisten en de vermoedelijke moordenaar van Fortuyn. Daarbij werden de nodige 'bewijzen' opgevoerd, bijvoorbeeld dat de persverklaring van de taartactie op een website stond waarop óók verklaringen van radicale dierenactivisten stonden. Kun je nagaan. De twee 'journalisten' die De Telegraaf op de taarters had gezet, Harrie Nijen Twilhaar en Jolande Westdorp, stonden trouwens al de dag voordat de politie de arrestatie pleegde bij de latere arrestanten op de stoep. Vervolgens fabriceerden ze in de krant een verhaal over de arrestanten waar echt geen hond brood van lust (inclusief de bekende Telegraafspoken zoals dat om het huis van de arrestanten ladingen "vuile spuiten en naalden rondslingeren"). Om achter persoonlijke details van een van de arrestanten te komen, werden familieleden gebeld, waarbij de journalisten voorwendden van GroenLinks te zijn... Een stuk in HP/De Tijd van 24 mei was overigens zo mogelijk van een nog lager niveau.

Verbluffend was ook een internetactie van de filmmaker en beroepszuurpruim Theo Van Gogh. Hij bestookte medialand met het (volstrekt verzonnen) bericht dat een van de drie taartarrestanten de vriendin van de vermoedelijke moordenaar van Fortuyn zou zijn. De arrestanten die - mede omdat er ernstige bedreigingen uit extreemrechtse hoek tegen hen circuleerden - weigerden hun naam te zeggen, stonden machteloos tegen dit gerucht. Van Gogh beweerde op zijn website dat hij getipt zou zijn door Hammerstein, de advocaat die samen met Spong voor Fortuyn optreedt. Het was een volstrekt verzonnen verhaal, en van Gogh was nog te beroerd om een rectificatie te plaatsen toen de arrestanten vrijgelaten werden.

Het gooien van taarten naar politici wordt al sinds de jaren '60 gedaan, in vele plaatsen op de aardbol. Er bestaan tientallen websites over. Het is een van de weinige middelen die actievoerders tot hun beschikking hebben om pompeuze machthebbers een hak te zetten en iedereen snapt dat het middel verder geen kwaad kan. Of zoals Noel Godin, de Belgische taartgooier die al minstens veertig geslaagde taartacties heeft uitgevoerd, verklaard heeft 'het beschadigt slechts hun ego, verder niets'. Alleen in Nederland willen de media de grap niet snappen, en maken ze er een gruwelijke aanslag van. Een moraal heeft dit hele verhaal misschien toch wel, en dat is dat taartacties bij uitstek een media-actie zijn. Als je zo'n actie doet, moet je vervolgens blijven spelen met de media en ze blijven voeren met informatie, anders word je hun speelbal. Het is de vraag of de wrange draai die de media aan de taartactie gegeven hebben, gekeerd had kunnen worden als de taarters actiever gereageerd hadden op de stroom leugens die er op gang kwam. Al kan men er ook begrip voor hebben als mensen geen zin hebben om nog wat te maken te hebben met diezelfde media die zo met hen omgaan. Ondertussen is er een groeiende lijst journalisten, advocaten en filmmakers die een flinke slagroomtaart in het gelaat verdiend hebben.



Terug