'De Volkskrant ontwikkelt nieuw wapen tegen de onwetendheid: onbenulligheid'

Groot nieuws op de voorpagina van de Volkskrant van 20 februari 2002: 'Pentagon ontwikkelt nieuw wapen tegen terreur: leugens'. Er schijnt een debat te woeden in Washington na een bericht in de New York Times dat het Pentagon plannen heeft de publieke opinie in het buitenland te gaan bewerken eventueel met verzonnen berichten. Er is daartoe binnen het ministerie van Defensie een nieuwe propaganda afdeling opgericht, het Office of Strategic Influence, die over een "royaal budget" beschikt. Op het Pentagon heerst verdeeldheid over de plannen. De haviken vinden dat je er op los mag liegen, dat vinden de duiven ook, maar die zijn bang dat de "ondergrondse propaganda een averechts effect zal hebben en de geloofwaardigheid van het ministerie zal ondermijnen." Volgens de schrijver van het bericht, Bert Lanting, houdt Rumsfeld zich niet aan zijn belofte aan het perskorps "dat het Pentagon niet opzettelijk misleidende informatie zou verspreiden."

De onbenulligheid is haast ontroerend. Iedereen weet dat de belangrijkste wapens van de staatsman leugens en bedrog zijn. Daar hoef je 'De Heerser' van Machiavelli niet op na te slaan. Bovendien had de Volkskrant best wel melding mogen maken van het feit dat in de eerste fase van de strijd tegen het Internationale Terrorisme onder Reagan toen nog, om de "hearts and minds" van de mensen te winnen er ook al op grote schaal is geëxperimenteerd met een apart propagandabureau, het Office of Public Diplomacy, onder leiding van Otto Reich jr.

Het is nog niet zo eenvoudig om de moordpartijen op katholieke geestelijken, boeren en indianen in Midden-Amerika, de anderhalf miljoen doden in de frontlijnstaten van Zuid-Afrika en het opzetten van een leger van honderdduizend bloeddorstige 'vrijheidsstrijders' in Afghanistan om te buigen in een "ondersteuning van de democratie" in die landen. Maar met behulp van het 'Evil Empire' is daar toch een aardige draai aan gegeven. Dat wil zeggen voor hen die bewust hun ogen weten te sluiten voor de stapels lijken en de wrange vrucht die de 'boom der vrijheid' heeft afgeworpen in de vorm van het Al Qaeda netwerk.

Dat er openlijk een debat kan onstaan over de wenselijkheid van leugens, zonder dat er daarover schande wordt gesproken, is een teken aan de wand. Het is ook belangrijk om in te zien dat dit soort vulgaire propaganda-exercities alleen maar zin heeft wanneer er een volgzame pers is die daar open voor staat. We hoeven niet naar de jaren tachtig te kijken om te zien hoe de sprookjes van Reagan cum suis hun weg vonden in de media. Wanneer Bush de strijd tegen de 'Axis of Evil' aankondigt, bestaande uit de supermachten Irak, Iran en Noord-Korea, dan wordt dat met gepaste eerbied, vrijwel zonder commentaar overgenomen. In een beschaafd land zou het gehele perskorps over de grond rollen van het lachen. Niet dus.

"Volgens cynici is er niets nieuws onder de zon," merkt Lanting aan het einde van zijn stukje op. Dat heeft echter niets met cynisme te maken, dat heet realisme. Van cynisme is sprake wanneer het weliswaar wordt opgemerkt, maar men uit opportunisme met de wolven meehuilt.



Terug