Onze achtergronden: deel 5

De belangrijkste overzichtsstudie naar het 19e eeuwse socialisme werd geschreven door H.P.G. Quack, die als hoogleraar aan de rechtsgeleerde faculteit te Utrecht, als directeur van de Nederlandse Bank en als president-commissaris van achtereenvolgend de Staatspoorwegen, de Koninklijke Stoomboot Maatschappij en de Nederlandse Handelsmaatschappij een zeer vooraanstaand, en zeker niet onomstreden, persoon was. In zijn vrije tijd struinde hij de Europese markten en antiquariaten af op zoek naar materiaal voor zijn levenswerk: 'De Socialisten'. In zijn 'herinneringen' doet hij op ontroerende wijze verslag van één van die strooptochten op zoek naar opruiende boekjes.

"Mij heugt altijd een tocht, dien ik voor zulk een krant deed in den omtrek van Bordeaux. Het gold het Fouriëristisch dagblad 'La Démocratie pacifique'. Men had mij meegedeeld, dat een behoeftige boer bij Bergerac een volledige collectie der jaargangen van dat blad bezat, en misschien wel bereid was zijn bezit van de hand te doen. Ik toog dus derwaarts en reed van uit Bordeaux naar het huisje van den arbeider. Hij bleek een oud man te zijn. Eenvoudig maar met beslisten trekken in het gelaat. Ik deelde hem de aanleiding van mijn bezoek mede, legde het bankbiljet van 1000 francs - de prijs dien men mij als eisch van den boer had genoemd - op tafel. Armelijk was het huisraad en sober de inrichting, schamel de kleeding. Duizend francs was een groote schat voor den bewoner van dat lage vertrek. Doch hij aarzelde den koop te sluiten. Die jaargangen, op een rek neêrgelegd, bevatt'en de nummers, die, toen zij dagelijks verschenen, zijn geestdrift en hoop hadden gevoed: als boeken saâmgebonden waren zij zijn bijbel geworden, waarin hij na den dagelijkschen arbeid elken avond stil mijmerend had gelezen. Hij zeide mij zich te moeten beraden. Hij wilde nog niet afstand doen van de documenten van zijn geloof. Het was een deel van zijn hart. Den volgenden dag zou ik antwoord bekomen. Dat antwoord luidde afwijzend. Hij nam de duizend francs niet aan."

Uit: Herinneringen uit de levensjaren van Mr. H.P.G. Quack (1834 - 1914)

 



Terug