De commissie Terlouw en de kranten

Door Wytze de Lange

Extra! 2 februari 2002. "Misschien is het directe democratie in optima forma, misschien kiezersbedrog van de bovenste plank" vraagt GPD (Geassocieerde Pers Diensten) journalist Peet Vogels zich af in een analyse van het eindrapport van de commissie Terlouw over het "publiek debat" Eten en Genen. Laten we eens zien wat we daarover kunnen zeggen.

"Het Nederlandse publiek neemt een erg gereserveerde houding in ten opzichte van het gebruik van biotechnologie in voedsel. Toch meent een ruime meerderheid van de deelnemers aan het publieke debat Eten en Genen dat onder stringente voorwaarden 'in algemene zin' mag worden doorgegaan met de toepassing van gentechnologie in voedsel."

Dit zijn de eerste twee zinnen van het persbericht zoals dat bij de presentatie op 9 januari jl. van het eindrapport van de commissie aan de pers werd uitgedeeld. Het gebruik van twee verschillende woorden (biotechnologie en gentechnologie) is opvallend. Wie zich realiseert dat biotechnologie producten als kaas, yoghurt, wijn en bier omvat, kan onmiddellijk snappen dat het woordgebruik bij de eerste hoofdconclusie onjuist is.

De tweede hoofdconclusie, dat een ruime meerderheid toch wel voorstander is van gentechtoepassingen in voedsel, blijkt slechts gebaseerd te zijn op de groep van 150 mensen die vooraf door de commissie Terlouw waren geselecteerd om als "representatieve groep" voor de bevolking te discussieren over een aantal voorbeelden van toepassingen van genetische manipulatie. Dit alles achter gesloten deuren en met voorlichtingsmateriaal dat soms gemaakt leek door het PR-bureau van een gentechbedrijf. Bovendien was de groep als volgt samengesteld: 25% voor, 25% gematigd voor, 25% gematigd tegen en 25% tegen. Er is hier wel een evenwicht maar of dat representatief is voor de bevolking, is een heel andere kwestie.

Behalve binnen deze groep van 150 is er ook over de voorbeelden gesproken op een serie ledenvergaderingen van een aantal organisaties ( o.a.NvvH, CNV). Hieraan deden in totaal slechts zo'n 2000 mensen mee. Het grote publiek kon eigenlijk alleen "meedebatteren" door het opsturen van krantenadvertenties met vragen over deelaspecten van het probleem (voedselveiligheid, milieu, etikettering e.a.). Hierop hebben 26.000 mensen gereageerd. Van deze laatste groep zegt 69% geen zin te hebben in gentechvoedsel. 43% wil het helemaal niet toelaten en 40% slechts als na jarenlange testen de lange- termijn effecten bekend zijn. Meer dan 80% is zeer ontevreden over de etikettering. Hoezo een ruime meerderheid voorstander van verdere toepassing? De tweede hoofdconclusie is een volledige bevestiging van het vermoeden dat de commissie Terlouw een subtiele campagne heeft gevoerd om de acceptatie van gemanipuleerd voedsel te vergroten. Het is een conclusie die volledig aansluit bij het regeringsbeleid en waarschijnlijk al aan het begin van het "debat" geschreven is. De rest is een tegenvaller, want ongetwijfeld hadden de commissie en het kabinet op meer positieve geluiden gehoopt.

"Nederlanders achter biotech in voedsel" kopt echter de NRC op de voorpagina van 9 januari en de volgende dag doet het AD ongeveer hetzelfde. Ook een van de GPD journalisten begint zijn artikel met "een ruime meerderheid van de Nederlanders vindt het geen probleem als er aan voedsel vreemd genetisch materiaal wordt toegevoegd om producten te verbeteren" wat we vervolgens in Haarlems Dagblad, Utrechts Nieuwsblad, Zwolse Courant en Brabants Dagblad terugvinden. De rest van de schrijvende pers heeft het ANP artikel als basis gebruikt en dat begint in ieder geval nog met de eerste conclusie. "Nederlanders blijven argwanend ten opzichte van geknutsel aan voedsel", hoewel ook hier steevast onmiddellijk gevolgd door de tweede onjuiste conclusie. Trouw en Dagblad de Limburger zijn zo ongeveer de enige kranten die deze conclusie niet overnemen. Ook de Volkskrant doet het wat dit betreft dit keer veel correcter dan de meeste anderen, maar ook daar mag een dag later een "deskundige" breed uitleggen dat gentechvoedsel erg veilig is. Dat gebeurt in meer kranten. Opvallend onzichtbaar is de Telegraaf. Pas ergens in de economiebijlage vinden we een artikel over het rapport.

Terlouw zelf komt in veel landelijke bladen uitgebreid (en zonder weerwoord) aan het woord. "Het onderwerp interesseert de Nederlander geen zier" laat hij overal horen. Inderdaad is de respons op het debat uitermate klein geweest, maar of dat aan het onderwerp ligt of aan de commissie zelf is nog maar de vraag. Zo haalde een kleine organisatie als de Alternatieve Konsumenten Bond in slechts 2 maanden 13.000 kaarten op tegen gentech en kwamen er op het eendaagse congres van de 15 kritische organisaties 500 mensen. Dit alles op een aanzienlijk lager budget dan waarover de commissie Terlouw beschikte. Misschien hebben niet veel mensen iets gemerkt van Terlouw zoals ook een GPD journalist opmerkt: "de brede maatschappelijke discussie over de voor- en nadelen van biotechnologie is in alle stilte verlopen. Slechts het opstappen van 15 maatschappelijke organisaties leidde tot een hausse van publicaties".

De schade in de regionale pers wordt een dag later deels hersteld met het artikel van Cees Maas en Romain van Damme in veel regionale bladen van 11 januari. Zij beginnen met de zeer gereserveerde houding van het publiek en gaan vervolgens door met een inventarisatie van producten waar gentech bij gebruikt is. Daarbij komt een deel van de kritische organisaties ruimschoots aan het woord. Sommige artikelen focussen op een andere conclusie van de commissie Terlouw: "wij hebben in de medische literatuur geen aanwijzing gevonden dat gemanipuleerd voedsel onveilig zou zijn". Dit is een typisch argument van voorstanders van gentech en ook hier bewijst Terlouw zijn gebrek aan neutraliteit. Ten eerste is de commissie een slecht literatuuronderzoeker want die aanwijzingen van schade zijn er wel degelijk. Bovendien, bij introductie van een nieuwe technologie hoort de veiligheid te worden aangetoond door hen die deze willen invoeren. De vraag had dus moeten zijn: Is er bewijs van veiligheid in de medische literatuur. "De commissie heeft geen aanwijzingen van veiligheid gevonden" had dan het enige antwoord kunnen zijn. Hoewel, bij de commissie Terlouw weet je het nooit. Of, zoals Peet Vogels aan het eind van zijn analyse concludeert: D'66 er Terlouw mag vast nog wel vaker een klusje doen voor partijgenoot Brinkhorst, zelf een groot voorstander van gentechvoeding.

Wytze de Lange
XminY Solidariteitsfonds



Terug