Trouw aan Shell

Door Martin Hulsing

EXTRA! 2 november 2001. Op 23 en 24 oktober was er in de Nederlandse kranten weer wat aandacht voor Shell in Nigeria. Op 27 september zou een groep van negen jongeren hebben geprobeerd om een olie-installatie in Olomoro te sluiten. Hierdoor onstond een enorme druk op de opslagtanks die vervolgens explodeerden.

Volgens de correspondent van de BBC in Nigeria wil Shell nu de schade van 60 miljoen gulden plus bijna twee miljoen gulden per dag aan verloren productie, bij elkaar ruim 100 miljoen gulden, op de jongeren verhalen. In het eerste bericht van Trouw hierover op de voorpagina zegt een Shell-woordvoerder dat het in deze rechtszaak tegen de "straatarme jongeren" om "de voorbeeldwerking" is te doen.(1) "We zijn daar regelmatig slachtoffer van vandalisme en sabotage. Dat is gevaarlijk voor de mensen en het milieu. We konden het niet langer aanzien". Heel erg ontroerend allemaal.

"Al jaren zijn de installaties van oliemaatschappij Shell in Nigeria doelwit van sabotage door de lokale bevolking"

Een dag later brengt Trouw hetzelfde bericht met daarop reacties van Amnesty International, Milieudefensie en de Shell-woordvoerder. Trouw geeft daarmee veel meer achtergronden dan de andere kranten, maar de invalshoek blijft hetzelfde. Het gaat om de problemen die Shell ondervindt. Er komen ook andere zaken zijdelings aan de orde zoals de lokale bevolking, het milieu of een politiek systeem dat is doordrenkt van oliebelangen, maar dat is voornamelijk in relatie tot de problematiek van Shell. De opening van het artikel zet de toon:
"Al jaren zijn de installaties van oliemaatschappij Shell in Nigeria doelwit van sabotage door de lokale bevolking." Dat wordt gegeven als feit, dan komen er allerlei beweringen en vervolgens mag de Shell-woordvoerder het verhaal beëindigen, met het er-is-geen-alternatief argument: "Het alternatief is dat we vertrekken, maar schiet het land daar zoveel mee op?" (2)

Cruciale achtergronden over de rol van Shell in Nigeria komen nauwelijks aan de orde. De executie van Ken Saro-Wiwa in 1995 wordt wel even genoemd, "de milieuactivist die onder meer campagne voerde tegen Shell". Maar geen achtergronden, niets over de beruchte memo die in die periode boven water kwam waarin Shell erop aandrong bij de militaire autoriteiten om harder op te treden, "to take ruthless action" tegen de lokale bevolking, en de (met name Westerse) pers te weren. Geen achtergronden over de gigantische vervuilingen, een van de belangrijkste redenen van verzet in de Niger delta, als gevolg waarvan de lokale gemeenschappen hun landbouw- en visgronden verliezen. Ook in het geval van de Olomoro en Oleh gemeenschappen gaat het om een tien jaar durend conflict rond de enorme vervuiling in 1991. Zij voeren al tien jaar actie tegen Shell om de veroorzaakte schade vergoed te krijgen en Shell zijn rommel te laten opruimen. In de afgelopen tien jaar zijn er ettelijke demonstraties geweest tegen Shell waar de militairen meedogenloos op reageren. Het overgrote deel van de protestacties verloopt vreedzaam, al zijn er ook ernstige incidenten geweest, zoals Trouw opmerkt, met sabotage en gijzelingen van Shell-personeel, en "het brute geweld waarmee de Nigeriaanse politie tegen de actievoerders optreed." Op 27 september was er een demonstratie om de betreffende Shell-installatie tot sluiting te dwingen. Volgens een woordvoerder van de Olomoro, Izighode Victor Izigodo, werd de explosie veroorzaakt door de "onervarenheid" van het Shell-personeel, en de "krakkemikkige installatie".

Rechtszaak

Verder is het onduidelijk wie er nu precies wordt aangeklaagd. Volgens de BBC is het niet zo dat de "straatarme jongeren" worden aangeklaagd, maar de gemeenschappen zelf: "De zaak tegen de Olomoro en Oleh gemeenschappen wordt gezien als de eerste keer dat een multinational een lokale gemeenschap aanklaagt." (3) Volgens het hoofd van de Environmental Rights Action in Nigeria, Nnimmo Bassey, is er geen twijfel dat Shell deze rechtszaak als een nieuw wapen gebruikt tegen de bevolking van de Niger delta. "Het bedrijf was er snel bij om de gemeenschappen aan te klagen en om de feiten te verdraaien. Het is een poging om de herstelbetalingen voor 40 jaar van milieuvervuilende activiteiten te voorkomen." (4) Er loopt bovendien nog een rechtszaak van de nabestaanden van Ken Saro-Wiwa, waarin kortgeleden een doorbraak was. Shell heeft geprobeerd om deze rechtszaak buiten de Amerikaanse jurisdictie te houden en die over te brengen naar Nigeria, waar het bedrijf meer vertrouwen heeft in de rechtsgang. Zonder succes. "Het Amerikaanse hooggerechtshof besliste onlangs dat de nabestaanden van Saro-Wiwa een proces mogen aanspannen tegen Royal Dutch Petroleum en Shell Transport en Trading, die zij verantwoordelijk houden voor de executie". Alleen Spits vond het de moeite waard hier melding van te maken, overigens als commentaar bij een televisiedocumentaire. (5)

Straatarme jongeren

Als er al wordt geschreven over Shell en Nigeria dan gaat het meestal over incidenten zoals nu met de ontploffing en de rechtszaak. Er wordt voorbijgegaan aan de gigantische invloed die Shell heeft in Nigeria. Er is waarschijnlijk geen overheid in de wereld die zo direct afhankelijk is van een multinational. Shell is in zijn eentje verantwoordelijk voor 50% van het overheidsbudget en alle oliemaatschappijen te samen sprokkelen ongeveer 90% bij elkaar. In die zin zou het een oprecht wonder mogen heten als de overheid gevoeliger zou zijn voor de grieven van de lokale gemeenschappen in de delta dan voor de grieven van Shell. In een uitgebreid rapport van Human Rights Watch wordt dat ook heel erg omzichtig onder woorden gebracht: "Het is niet genoeg om simpelweg te zeggen dat het politieke klimaat in Nigeria net zo moeilijk is voor de oliemaatschappijen als voor iedereen, en dat de oliemaatschappijen geen macht hebben om het regeringsbeleid te beïnvloeden in de oliegebieden: de oliemaatschappijen dragen in vele opzichten bij aan de ontevredenheid in de delta en aan de conflicten binnen en tussen de gemeenschappen die uiteindelijk leiden tot onderdrukking door de overheid." (6) Shell profileert zichzelf graag als een neutrale factor binnen een door tribale twisten verscheurde maatschappij, en de Nederlandse journalistiek draagt daar haar steentje aan bij. Er is echter geen enkele twijfel dat Shell meer profiteert van de gang van zaken in Nigeria dan de "straatarme jongeren" van de lokale gemeenschappen.

"Al jaren is de leefomgeving van de lokale bevolking in Nigeria het doelwit van sabotage door oliemaatschappij Shell"

Het dient te worden gezegd dat Trouw de enige was die het onderwerp met iets meer diepte aanpakte dan de overige dagbladen, maar het dagblad vindt het nogal moeilijk om het probleem te bezien vanuit de bevolking in Nigeria. De allereerste zin van het artikel is in dat opzicht zo treffend. De krant zou het artikel evenwel ook als volgt kunnen beginnen, met het grote voordeel dat het een minstens zo oprechte beschrijving van de werkelijkheid is: "Al jaren is de leefomgeving van de lokale bevolking in Nigeria het doelwit van sabotage door oliemaatschappij Shell".

Het is ook meer dan natuurlijk dat in de laatste alinea de conclusie van de woordvoerder van Shell mag komen: "Het kost de buitenwereld kennelijk moeite om te begrijpen dat we daar ook goede dingen doen. "Dat is waar, dat blijft een groot probleem, maar aan Trouw heeft het niet gelegen.

----------------------------------------------
1 Trouw, 23/10/01, Shell klaagt Nigerianen aan
2 Trouw, 24/10/01, Shell wil Nigerianen voorbeeld stellen
3 BBC, News Online, 22/10/01, Shell sues two villages
4 Persverklaring van Environmental Rights Action in Nigeria, "ERA blames Shell for Olomoro/Oleh explosion, 25 oktober 2001
5 Spits, 24/10/01, Zoon begraaft geëxecuteerde vader Ken Saro-Wiwa
6 Human Rights Watch, THE PRICE OF OIL: Corporate Responsibility and Human Rights Violations in Nigeria's Oil Producing Communities, 1999



Terug